TAKAITACCEN TARIHIN “BABAN SADIK”

Wasu cikin masu karatu sun bugo waya suna neman in rubuta takaitaccen tarihi na don su karanta. Na basu uzuri kan cewa babu wani abin ji a cikin tarihi na, amma sun dage sai sun ji. Don haka na dan tsakuro muku wani abu cikin tarihin rayuwata.

Suna na Abdullahi Salihu Abubakar, an kuma haife ni ne a Unguwar Hausawa ta Garki Village da ke Karamar Hukumar Municipal, a babban birnin tarayya ta Abuja, cikin shekarar 1976. Shekaru na 34 kenan. Mahaifi na shi ne Malam Abubakar Salihu, shi kuma Salihu kakana ne. Asalin kakanni na (da ma sauran mazauna Unguwar Hausawa a Garki Village) daga Kano suke. Zama ne ya kawo su wannan wuri, wacce a wancan lokaci ta zama kamar zango, kusan shekaru dari biyu da suka gabata. Kuma ma saboda tsawon zamani da halin zamantakewa, a halin yanzu duk mun rikide mun zama Hausawan Abuja. Na yi makarantar Firamare, da Sakandare da kuma Jami’a duk a Abuja. A halin yanzu ina da digiri kan fannin Tattalin Azkirin Kasa (Economics), wanda na samu daga Jami’ar Abuja. Ina kuma kan neman ilmin Kur’ani da sauran fannonin Ilmin musulunci har yanzu.

Ni mutum ne mai sha’awar rubuce-rubuce da karance-karance. Ina kuma son binciken ilmi kan fannonin ilmi irinsu Tattalin Arzikin Kasa (Economics), da Fasahar Sadarwar Zamani (Information Technology), da Fasahar Intanet, da Tsarin Harsuna (Linguistics), da Fassara (Translation), da Aikin Jarida (Journalism) da Kimiyya (Science) da dai sauran fannoni masu nasaba da wadannan. Allah Ya hore min juriyar karatu da rubutu iya gwargwado. A halin yanzu na rubuta littafi kan fasahar Intanet, mai suna “Fasahar Intanet a Sawwake”, wanda ake gab da bugawa. Akwai kuma wadanda nake kan rubutawa a halin yanzu, kamar “Tsarin Mu’amala da Fasahar Intanet”, da kuma “Wayar Salula da Tsarin Amfani da Ita”. Sai kuma kasidun da nake rubutawa a wannan shafi a duk mako.

A halin yanzu ina zaune ne a Sabon Garin Garki (watau New Garki Town) da ke nan Abuja. Ina da mata daya, da ‘ya’ya uku: Abubakar Sadiq, da Nabeelah, sai kanwarsu Hanan. Wannan shi ne dan abin da ya samu.

Tsarin Sadarwa ta Wayar Salula (Mobile System Communication) (1-3)

Matashiya

Cikin silsilar da muka faro sama da makonni biyar da suka gabata kan wayar salula da tsarinta, a yau za mu ci gaba. Idan ba a mance ba, a baya mun kawo bayanai ne kan ma’anar wayar salula, da tarihin samuwarta, da tarihin tsarin sadarwar wayar salula tun farkon samuwa har zuwa yanzu, da shahararrun kamfanonin wayar salula a duniya, da bunkasar wayar salula a duniya, sai kuma bayani na karshe da muka yi kan bangarorin wayar salula, da alakar da ke tsakanin gangar-jiki da ruhinta. A nan muka kwana, kuma a halin yanzu ga shi mun dawo don ci gaba.

A yau kuma za mu kawo bayanai ne kan Tsarin Sadarwa ta Wayar Salula, watau Mobile Communication System a harshen Turancin Kimiyyar Sadarwa. Wannan tsari kuwa ya kunshi Nau’ukan Tsarin Sadarwa ta Wayar Iska, watau Wireless Communication System, da Tsarin Sadarwa ta GSM, da Yanayin Sadarwa, watau Network Service, da Kamfanin Sadarwa, watau Telecom Operator kenan, da Matakan Sadarwa, da Nau’urorin Sadarwa, sai kuma Tsarin Hada Wayar Salula - wanda ke kunshe da wayar hannu, da Katin SIM, da kuma lambar waya. In ana tare da mu, za a samu dukkan wadannan bayanai cikin gamsarwa. A halin yanzu ga bayani nan kan Nau’ukan Tsarin Sadarwa ta Wayar Iska, watau Wireless Communication System.

Nau’ukan Tsarin Sadarwa ta Wayar Iska

Da farko dai, tsarin sadarwa (na bayanai ko sauti ko hotuna) ta wayar-iska, daga tashar aikawa zuwa tashar karba, shi ake nufi da Wireless Communications, a turance. Wannan tsari na iya kasancewa ta amfani da kowane irin kayan fasahar sadarwa; daga wayar salula zuwa kwamfuta, ko talabijin irin na zamani, ko dukkan wasu kayayyakin sadarwa masu dauke da sinadaran sadarwa irin na zamani. A wannan tsari na Wireless Communication, babu alaka ta zahiri tsakanin tashar da ke aikawa da sakon, da tashar da ke sadarwa a tsakani, da kuma tashar da ke karba a karshe. A yayin da tsoffin wayoyin tangarahon gidajenmu ke bukatar dogayen wayoyin sadarwa nau’in Twisted Pair RJ11, daga babban tashar sadarwa zuwa gidajenmu don jona wannan waya da tangarohonmu kafin yin magana da wanda muke son magana da shi, a tsarin Wireless Communication duk ba a bukatar haka. Dukkan tsare-tsaren ana yin su ne ta hanyar tashoshin da ke sadarwa, ba a bukatar wani dan aike bayananne a tsakani.

Wannan hanya ta Wireless Communication na da nau’uka da dama wadanda ko dai an yi amfani da su a baya wajen aikawa da sakonni ta wayar iska, ko kuma ana ma amfani da su a yanzu haka. Wadannan hanyoyi dai su ne: Advanced Mobile Phone System (AMPS), da Global System for Mobile Communication (GSM), da Cellular Digital Packet Data (CDPD), da Personal Digital Cellular (PDC), da Total Access Communication System (TACS), da Nordic Mobile Telephone (NMT), da International Mobile Telephone Standard 2000 (IMTS-2000), sai kuma Universal Mobile Telecommunications Systems (UMTS). Wadannan shahararru daga cikinsu kenan. Amma wanda ya dame mu a duk cikinsu shi ne Global System for Mobile Communications (GSM), wanda kuma shi ne muke amfani da shi a tsarin sadarwa ta wayar salula a Nijeriya yanzu.

Tsarin Sadarwa ta GSM

Tsarin TDMA, wanda aka fi sani da “Global System of Mobile Communications”, ko GSM a gajarce, shi ne tsari mai inganci na sadarwa da duniya ke ji da shi a halin yanzu. Wannan tsari na GSM ya fara aiki ne a kasar Finland cikin shekarar 1991, inda ya samar da damar aikawa da kuma karbar sakonnin tes. Kuma har zuwa karshen shekarar 1999, shi ne sauran kasashen duniya suka yi amfani da shi - in ka kebe kasar Amurka. Da aka shiga shekarar 2000, sai Hukumar Habaka Harkar Sadarwar Tarho ta Duniya, watau International Telecommunication Union (ITU), ta fitar da wasu sababbin hanyoyin sadarwa na wayar salula da ta sanya wa suna “International Mobile Telecommunications-2000”, ko kuma “IMT-2000” a gajarce. Wannan sabuwar hanyar sadarwa ta wayar salula da ITU ta bullo da shi a shekarar 2000, ayarin ka’idojin sadarwa ne da ke sawwake yanayin kira da sadar da shi, da aikawa da sakonnin tes (SMS), da tsarin kira ta hanyar bidiyo (Video Call), da kuma tsarin GPRS da dai sauransu. Bayan haka, karkashin wannan tsari, na’urorin sadarwa na iya aikawa da sakonni nau’uka dabam-daban a lokaci daya. Misali, wayar salularka na iya karbar sakon tes a lokacin da kake amsa kira ko magana da wani a wayar, ba tare da sai ta jira ka gama Magana kafin ta aika ko karba ba. Dukkan wadannan sabbin tsare-tsare sun samu ne karkashin ingantacciyar tsarin GSM mai suna “GSM EDGE”, wanda wannan hukuma ta ITU ta samar tun daga shekarar 2000 zuwa yanzu.

A karkashin tsarin sadarwa ta GSM wayoyin salula suna mu’amala da junanansu ne tamkar yadda mutane ke mu’amala a tsakaninsu. Ma’ana, wata wayar salular tana iya fahimtar inda ‘yar uwarta take, har ta kira ta, su kuma yi Magana, ta hanyar mika bayanai a tsakaninsu. Sannan bayan haka, an samu saurin yaduwar kayayyakin fasahar sadarwa sosai, inda kamfanoni suka yi ta kera nau’uka daban-daban masu dauke da sinadaran sadarwa a cikinsu. Tsarin GSM bai da wahalar sha’ani ko kadan, domin ba ya amfani da ramzozin garuruwa wajen bayar da lamba, watau Codes. Misali, a tsohuwar tsarin sadarwar wayar tarho da muka saba amfani da ita a baya, duk wanda ya kira ka daga garin Kano kana iya ganewa ta hanyar lambobin farko, watau “064”. Amma a tsarin GSM kuwa sai dai ka iya sheda kamfanin da mai kiranka ke amfani da lambarsu, amma ba daga ina yake kiranka ba. Wannan tasa Hukumar Kasar Amurka ta ki amfani da wannan tsari saboda dalilan tsaro. Duk da yake suna da wayoyin salula da kuma tsarin kira ta wayar iska, amma ko daga ina ka kira ana iya ganewa, tare da sanin bigiren da kake, da ma lokacin da kake kira. A takaice dai, tsarin GSM ya taimaka matuka wajen yawaitawa tare da sawwake tsarin sadarwa a duniya baki daya.

Hanyar Sadarwa ta Wayar Salula

A tsarin sadarwa ta wayar iska, abu na farko da ya kamata mai karatu ya sani shi ne hanyar sadarwa, ko kuma hanyar da muryarsa ke bi wajen isa ga wanda yake son Magana ko sadarwa da shi. Domin duk wata ala ta sadarwa tana da hanyar da take bi wajen sadar da sakon da aka dora mata hakkin sadarwa; mota tana da nata hanyar; keke da babur su ma suna da nasu hanyoyin; jirgin sama da na kasa suna da nasu hanyoyin. To haka sadarwa a tsarin sadar da bayanai, na sauti ne ko rubutu ko waninsa. A takaice dai sadarwa a tsakanin wayoyin salula na samuwa ne ta yanayin aikawa da sauti ko bayanai ta hanyar siginar rediyo, watau Radio Waves, wanda a tsarin kimiyyar sadarwa ta zamani ake kira Sine Waves. Wannan hanya na samuwa ne ta hanyoyin sadarwa masu dimbin yawa da ke sararin samaniya da Allah Ya hore wa dan Adam. Kuma hanyar na kunshe ne da abubuwa uku masu tabbatar da sadarwan ga duk wanda aka aika masa. Abu na farko shi ne kadarin lokacin da sakon ke daukawa wajen isa, wanda ke ta’allaka da lokaci, watau Period. Sai kuma kadada, watau iya nisan da sako ke iya dauka na tsawon wani lokaci a halin tafiyarsa, watau Wavelength. Abu na karshe kuma shi ne maimaituwan sadarwa a wani lokaci na iya nisan da sakon ya dauka a farko, watau Frequency.

Wannan tsari na sadarwa ta siginar rediyo (Radio Waves) na da dabakar kadadar saurin sadarwa, watau Range, wajen takwas. Wadannan dabakoki sune: Very Low Frequency (VLF), da Low Frequency (LF), da Medium Frequency (MF), da High Frequency (HF), da Very High Frequency (VHF), da Ultra High Frequency (UHF), da Super High Frequency (SHF), sai kuma Extremely High Frequency (EHF), na kololuwa kenan. Tsarin sadarwa ta siginar rediyo, wacce ke isar da sadarwa irin ta wayar salula da rediyo da talabijin, na amfani ne da dabakar Very High Frequency, watau VHS. Wannan hanyar sadarwan kenan, wacce ke daukan sauti da sakon mutane daga wayoyin salularsu zuwa wadanda suke son Magana da su. Sai abu na gaba.

Yanayin Sadarwa (Network Service)

Bayan samuwar hanyar da ke daukan sakonni daga tashar sadarwa zuwa wata tasha, sai kuma yanayin da ke bayar da wannan dama, watau Network. Wannan yanayi na samuwa ne ta hanyar kayayyakin fasahan da ke sawwake wannan sadarwa, wadanda suka kunshi na kamfanin sadarwa da kuma wanda mai son sadarwan ke da shi. Wadannan na’urori ko kayayyakin fasaha su za su sheda wayar salular da ke neman sadarwa, su tabbatar cewa mai kyau ce, wacce aka kera da dukkan ka’idojin da aka amince da su a duniya da sauran bayanai. Kafin kowane irin nau’in sadarwa ya yiwu tsakanin mai son sadarwa da wanda ake son sadar masa, ana bukatan abubuwa kamar takwas da za su yi mu’amala da juna a lokaci guda, wajen isar da wannan sako. Abu na farko da ya zama dole shi ne, samuwar wayar salular da za a bugo wayar daga gareta, watau Mobile Station. Mobile Station, a tsarin sadarwa ta wayar iska, ita ce wayarka ta salula, wacce aka kera a bisa yardaddun ka’idojin sadarwa ta wayar salula ta duniya, mai dauke da lambobi guda goma sha hudu, a rukunin lambobi uku, kuma ake kira International Mobile Equipment Identity (IMEI). Duk wayar salular da bata cika wadannan ka’idoji ba, to ba a iya isar da sako daga gareta, duk tsadarta kuwa. Wadannan lambobi sha biyu da ke rukunin lambobin uku, za ka iya ganinsu a jikin wayarka da zarar ka cire marafan wayar, ka cire batir (musamman idan ta kamfanin Nokia ce), za ka ga wasu lambobi a jikin wayar, kamar haka: 357964/00/651435, a misali. Wannan na waya ta kenan. Rukunin farko, watau 357964, su ake kira Type Approval Code (TAC). Rukuni na biyu kuma, watau 00, ana kiransu Final Assembly Code (FAC). Sai kuma rukuni na karshe, watau 651435, wanda ake kira Serial Number (SNR). Ka ji amfanin wadannan lambobi, ba wai rubuta su kawai aka yi don kawa ba. Duk wayar da ba ta da su a manne a jikinta, to kayi hankali. Ita wayar salula, kamar yadda muka sani, saya za ka yi a kasuwa ko wajen kamfanin da ke sadarwa idan suna da su.

Bayan samuwar wayar salula watau Mobile Station, sai rukunin lambar sadarwa ta duniya, watau International Mobile Subscriber Identity (IMSI). Su ma lambobi ne da ke rukuni uku kuma sun kunshi lambobi ne da ba su kasa goma shabiyar ba (ko dai goma shabiyar ne ko kasa da haka, misali), idan ba ka da su, to ba maganar sadarwa. Ga misali nan: +234 (080) 34592444. Rukunin farko, watau +234, su ake kira Mobile Country Code (MCC), watau lambar sadarwa ta kasa. Kowace kasa na da nata. Na Nijeriya shi ne +234, kamar yadda na tabbata duk mun sani. Sai rukuni na biyu, watau (080), ko kace Mobile Network Code (MNC), kuma sun takaita ne da kamfanonin sadarwa, irinsu MTN, da ZAIN, da GLOMOBILE da sauransu. Wannan lamba na iya canzawa, kamar yadda mun san akwai masu (070) da (090) da dai sauransu. Sai rukunin karshe: 34592444, wanda ake kira Mobile Station Identification Number (MSIN). Wannan ita ce lambar da ake iya sheda kowace wayar salula (ko mai amfani da ita) da zarar ya nemi sadarwa tsakaninsa da wani. Wannan tasa kaga ba a ma tambayarka sunanka wai don ka je sayan layin wayar salula. Duk da yake wasu kasashe kan yi rajistar sunaye da adireshin masu lambobin waya yayin da suka zo saya, don halin tsaro. Su da wadannan lambobi suke iya sheda kowa, da su ake amfani wajen sanin yawan kudinka, ko rashinsa. To wadannan rukuni idan kana da su, kana iya buga waya ko ina ne a duniya.

Sai abu na gaba, watau Subscriber Identity Module, wanda muke kira SIM Card (ko Katin SIM, a Hausance). Wannan kati ne ke dauke da rukunin lambobin sadarwa ta duniya da bayaninsu ya gabata. Kuma ana sanya shi ne cikin wayar salula, don neman wanda ake so ta hanyar tashar kamfanin da ke bayar da sadarwan. Wannan kati na SIM na dauke ne da kalmar iznin shiga (Password ko PIN Code), wanda mai shi ke amfani da su wajen tsare lambobi da sauran bayanansa da ke ciki. Hakan na faruwa ne ta hanyar wayar salula, ma’ana idan ya shigar da katin cikin wayar salularsa. Wannan kati har wa yau, shi ne babban “dan aike” na farko da ke tsakanin wayar salula da tashar kamfanin da ke isar da sadarwa. Abin da wannan ke nufi shi ne, idan kana da wayar salula, duk tsadanta, muddin babu katin SIM a ciki, to ka hakura da tunanin karba ko isar da sako ta cikinta. Sai abu na gaba, watau Cell Tower, ko kace na’urar sadarwa da ke wani kadada ko fadin birni a wani gari ko kauye. Na’ura ce da kamfanin sadarwa ke aijyewa a wani bangare ko zango na gari ko birni. Misali, kamfanin sadarwa na iya raba birnin Kano zuwa gunduma-gunduma ko shiyya-shiyya. Kowace gunduma ta kunshi lambobin mutanen da ke wannan wuri. Cell Tower ce ke dauke da yanayin sadarwa, watau Network da ke wannan wuri ko kadadan sadarwa. Sai kuma Base Transceiver Station (BTS), watau na’urar da ke aikawa da sako tsakanin wayar salularka da ke wannan kadadan sadarwa zuwa tashar Cell Tower da ke wannan wuri. Wannan na’ura na aikawa da wannan sako ne ta hanyar siginar rediyo, watau Radio Waves. Misali, idan kana Unguwa Uku da ke birnin Kano, sai ka bukaci yin Magana da wani ta hanyar wayarka, da zarar ka buga lambarsa, na’urar BTS ce za ta dauki bukatarka zuwa tashar Cell Tower da ke zangon Unguwa Uku.

Abu na gaba shi ne samuwar Base Station Controller (BSC), watau tashar da ke sadar da sakon masu bugo waya daga wani zango (Cell Tower) zuwa wani. Ita ce babbar zangon da ke hada dukkan zanguna da ke birni ko gari daya. Misali, idan kana Unguwa Uku sai ka buga ma abokinka da ke Mariri, Base Station Controller ce ke da hakkin sadar da bukatar ka daga unguwar da kake zuwa inda ka bukaci a sadar da kai. Sai kuma babban zango ta karshe, watau Mobile Switching Center (MSC). Wannan tasha ita ke dauke da dukkan lambobi da bayanan masu lambobin sadarwa na kamfanin gaba daya. Kwaya daya ce tinkwal, kuma ita ce ke tabbatar da cewa duk wani mai bugo waya, daga ko ina ne, ta hanyar lambobin kamfanin ne ko na wani kamfanin ne daban, daga gida Nijeriya ne ko daga waje, muddin wanda ake son Magana da shi na lambar kamfanin ne, to wannan tasha ce za ta isar da sadarwan idan zai yiwu ko kuma mayar da bukatan mai bukatan saboda wasu dalilan da za mu karanta nan gaba. Wannan babban zango, watau Mobile Switching Center, ta kunshi manyan bangarori ne guda hudu, kuma a halin yanzu ga bayanin kowanne daga cikinsu nan.

Home Location Register (HLR)

Bangaren Home Location Register (HLR), shi ne mai lura da dukkan bayanan da suka shafi layi ko lamban da kake amfani da shi a wayar salularka; yaushe ka fara amfani da shi? Nawa ka zuba a ciki tunda ka saya? Wani layi ka kira na karshe? Kai a ina ma kake a halin da ake Magana? Idan mai karatu bai san wannan ba, ya dubi fuskar wayar salular sa, zai ga tana nuna masa sunan bigiren da yake; a Area 1 ne ko Wuse ko Kano ko Kaduna; Unguwa Uku ne ko Sallare ko BUK? Duk inda kake, Home Location Register ne ke dauke da bayanin inda kake. Kuma wannan zai rika nunawa (idan ka tsara wayarka ta rika nunawa kenan). Har wa yau, aikin wannan bangare ne ya rika hada ka da wanda kake son Magana da shi yayin da ka buga lambarsa; ya kuma rika isar da masu nemanka ta lambar da kake amfani da ita a wannan lokaci. Haka idan ka zo karshen maganan da kake yi da abokin maganarka, Home Location Register ce za ta tsayar da sadarwar (idan ka kashe wayarka ko abokin maganarka ya kashe tasa). Wannan kadan cikin aikin wannan bangare kenan da ke Mobile Switching Center (MSC), watau babban zangon sadarwa da kowace kamfanin sadarwa ta wayar salula ke amfani da shi.

Visitor Location Register (VLR)

Sai kuma bangaren Visitor Location Register (VLR), wanda aikinsa ne ya taskance lambobin wani zangon da ba nasu bane, a matsayin “masu ziyara” kenan. Misali, idan a Kaduna kake, Unguwar Sarki, sai ka je ziyara a Bauchi, kuma wayar salularka na da layin MTN, kana zuwa, Visitor Location Register za ta sheda ka, cewa bako ne kai, duk da cewa kamfanin daya ce. Hujja a nan kuwa shine, don dukkan bayanan da lambarka ta kunsa suna zangon sadarwa (watau Cell Tower) ne da ke Unguwar Sarki na Kaduna. Kana shigowa sai Visitor Location Register ta taskance bayananka na wucin-gadi, har ka gama abin da ya kawo ka, ka tafi. Iya zamanka a Bauchi, za ka samu sadarwa da wadanda suke wasu wurare kuma kai ma za a iya samunka. Haka idan kana tsarin Roaming ne, (watau tsarin da ke bayar da daman wuce kadadan yanayin sadarwan kamfanin da ke sadar da kai, don ci gaba da samun hanyar sadarwa ba tare da matsala ba) da zarar ka bar wannan bigire, sai a share bayanan lambarka da ke wannan taska.

Authentication Center (AuC)

Bangaren Authentication Center rumbun bayanai ne na nau’ukan kalmomin shiga da masu lambobin sadarwa ke tsare layukansu da su. Misali, idan ka sanya wa layin sadarwarka PIN Code, to kalmomin da ka shigar na zarcewa ne kai tsaye zuwa Authentication Center. Wannan wani nau’i ne na tsaro ga masu layukan, inda babu wanda zai iya ganin asiran da suka taskance a layukan sadarwarsu sai su ko kuma wanda suka ga daman bashi kalmomin da suka shigar. Har wa yau, idan kana da PIN Code babu wanda zai iya katse maka sadarwarka ta kowace hanya ce, a halin da kake Magana da wani. Kowace irin na’ura yayi amfani da ita kuwa. Wannan tasa hukumar Amurka ta ki amincewa da wannan tsarin sadarwa na GSM, domin idan mutum ya bugo maka waya, ba za ka iya sanin daga ina yake bugo maka ba, sai in gaya maka yayi. Hakan na da wahalar ganewa domin dukkan layukan, lambobin kamfani daya suke amfani da su, kuma sun takaita ga kamfanonin sadarwan ne, ba wata jiha ko wasu birane ba. Sabanin tsarin sadarwar tarho na Landline, inda za ka iya sanin daga inda ake bugo maka. Amurka ta ki wannan tsari ne saboda dalilai irin na tsaro. Idan ana son gano inda kake, daga inda kake waya kawai ana iya tace maganan da kake yi da abokin maganarka; ana iya sanin daga bigiren da kake bugowa ko kake karban sakon, da dai sauran bayanai. Amma da tsarin GSM ba su iya wannan sam ko kadan. Ire-iren wadannan hanyoyi sun hada da PIN Code, da PUK Code, da kuma Security Code. Dukkansu a taskance suke cikin wannan rumbu ta Authentication Center.

Equipment Identity Register (EIR)

Wannan bangare ne ke dauke da dukkan sunayen wayoyin salular da ke dauke da layi ko lambar kamfanin sadarwan. Ma’ana, idan ka sayi layin MTN, ka sanya cikin wayar salularka nau’in Nokia 5320 XpressMusic misali, wannan bangare ne zai taskance nau’in wayar da kake amfani da ita, ya tabbata mai kyau ce wacce aka kera ta amfani da ka’idojin sadarwa ta duniya, mai kuma dauke da lambobin sadarwa ta duniya da bayaninsu ya gabata a sama, watau International Mobile Equipment Identity. Idan ba mai kyau bace, ko kuma bata cika wannan ka’ida ba, wannan bangare na Equipment Identity Register zai lika mata alamar “Invalid”, ma’ana wacce bata cika ka’ida ba, kuma ba za a iya amfani da ita ba. Haka idan aka sace maka wayar salularka mai dauke da layin sadarwanka a ciki, kana iya sanar da kamfanin sadarwanka, za su lika mata wannan alama ta “Invalid”. A wasu lokuta ma suna iya bata wayar idan kana so, ya zama barawon yayi aikin banza kenan. Amma ba duk kamfanin sadarwa ke yin haka ba, saboda tsoron keta da wani na iya ma wayar wani. Don babu aminci a tsakaninmu kuma mutane basu bin doka, shi yasa. Wadannan a takaice su ne manya kuma muhimman bangarorin da ke dauke cikin wannan babban zangon kamfanin sadarwa, watau Mobile Switching Center (MSC). A yanzu ga dan takaitaccen tsarin da kowane sako na kira ko text ke bi kafin isa ga wanda aka aika masa.

Tsarin Bugawa da Karban Kira ko Tes

Kana rike da wayar salularka mai dauke da lambar MTN misali, a zangon (Cell Tower da ke) Jimeta, sai ka buga wa abokinka da ke wani wuri don son yin Magana da shi. Kada mu fadi sunan bigiren da yake a yanzu. Kana bugawa, Base Transceiver Station (BTS), watau na’urar da ke aikawa da sako tsakanin wayar salularka da ke wannan kadadan sadarwa zuwa tashar Cell Tower da ke wannan wuri ta dauki wannan sako ko bukata taka, ta mika wa na’urar Switching Center, watau babban zango mai dauke da manyan bangarorin da bayanansu suka gabata a sama. Ita kuma Switching Center sai ta lalubo bangaren Home Location Register don sanin ko wanda kake son Magana da shi yana zangon da kake ne ko kuma a wani zango daban yake. Ko kuma shigowa yayi a matsayin “bako”. Idan bako ne shi, ma’ana ba a wannan zangon lambarsa take, sai Home Location Register ta binciko kundin adana lambobin baki da suka shigo wannan zango, watau Visitor Location Register, don nemo wannan lamba da kake nema na abokinka. Amma idan a zango daya kuke da shi, to ba sai ma ta je Visitor Location Register ba; daga Home Location Register kawai za ta sheda mai lambar. To da zarar an samu lambar, sai Mobile Switching Center ta cilla wa bangaren Equipment Identity Register, wacce aikinta ne taskance dukkan wayoyin salular da ke dauke da lambobin sadarwan wannan kamfani, don tabbatar da cewa wayar abokinka ta cika ka’idar sadarwa na lambobin da muka kawo bayanansu a sama, da kuma cewa ko an kera wayar a tsarin ka’idojin sadarwa ta duniya ko a a. Idan ta samu wayar na dauke da alamun “Invalid”, sai ta mayar da wannan bukata taka, cewa baza ta iya sadar da kai ta wannan waya ba. Amma idan garau wayar take, ta kuma cika ka’ida, to sai babban zango, watau na’urar Mobile Switching Center ta mika sakonka kai tsaye, sai yaji wayarsa ta fara bugawa; kai ma za ka ji haka, a naka bangaren. Sai sadarwa ya wakana a tsakaninku. Duk wannan kai-komo na iya samuwa ne cikin kasa da dakiku goma (10 seconds), muddin babu wata matsala a yanayin sadarwa, watau Network.

To amma watakil mai karatu zai ce mai yasa wasu lokuta ga-ka-ga-mutum, idan ka buga layinsa sai ace maka ba ya nan; alhali wayarsa a kunne take, kuma ta cika dukkan ka’idojin da ake bukata? Hakan na faruwa ne daga tsarin sadarwan kamfanin, musamman idan yanayin sadarwan na yin sama da kasa. Kada mu mance, nace mana tsarin sadarwa ta hanyar salula na samuwa ne ta hanyar siginar rediyo, wanda kuma ta hanyoyin wayar-iska yake bi. In kuwa haka ne, ashe akwai watakilancin samuwan tsaiko wasu lokuta. Ka kwatanta hakan da irin ingancin sautin rediyo da kake ji a wasu lokuta daban-daban. Me yasa wasu ke kama tashar rediyon Kaduna garau, amma wasu sai sun fita kofar gida kafin su samu. Hakan ya ta’allaka ne ga dalilai biyu; na farko shine ingancin yanayi ko gyaruwansa, dangane da iskar da ke bugawa a sararin samaniya. Bicike ya nuna akwai alaka na kut-da-kut tsakanin sakonnin da ke bin hanyoyin iska a sararin samaniya, da kuma irin yanayin da ke wannan bigire. Idan akwai hadari kuma ana cida da walkiya, yanayin sadarwa musamman ta rediyo kan samu matsala. Haka ma sadarwa ta Intanet, ta kan samu matsala. Hatta masu kallon tashoshin tauraron dan Adam ta NileSat, sukan samu matsala da zarar an fara ruwa. Wannan kenan. Abu na biyu kuma shi ne inganci ko nau’in na’urar da ke aikawa ko karban wannan sako. A yayin da tashoshin NileSat ke yayyankewa idan aka fara ruwa ko hadari ya hadu, masu kallon tashoshin DSTV ba su samun wannan matsala ko kadan. Me yasa? Don tsarin NileSat na cafke siginarsa ne ta amfani da tauraron dan Adam nau’in KU-Band. Su kuma kamfanin DSTV na amfani da tauraron dan Adam mai cafko bayanai nau’in C-Band, wanda yanayin iska da ke sararin samaniya ba ya cikakken tasiri a kansa. Wannan tasa za ka ga masu wayar salula nau’in Nokia sun fi kowa samun yanayin sadarwa mai kyau, fiye da masu amfani da wayar Motorola. Idan ka je inda babu yanayi mai kyau, baza ka samu matsala ba muddin wayar Nokia kake da ita. Amma Motorola ta dinga maka tsowa kenan, don sanar da kai cewa “yanayi ya dauke”, “yanayi ya dawo”. A gafarce ni, ba talla nake wa kamfanin Nokia ba, kawai misali nake bayarwa. Wadannan sune manyan dalilai biyu da ke haddasa samun matsalar sadarwa. Amma bayan wadannan, babu wani matsala kuma sai wanda ya ta’allaka da wanda kake son samu; ko dai ya zama yana Magana da wani a yayin da ka buga masa, sai a ce maka “Network Busy”. Ko kuma ya zama wayarsa na kashe a lokacin da ka kira.

Samuwar Haske da Tsarinsa a Kimiyyance (1 & 2)

Wannan ita ce kasidar da aka fara bugawa a Jaridar AMINIYA ta ranar 16 – 22 na watan Afrilu.  Kasancewar jigonta ya ta’allaka ne da tsarin Kimiyyar Sinadarai, ta sa na sanya ta a Mudawwanar “Kimiyyar Kere-Kere” da ke http://kimiyyah.blogspot.com.  Sai a zarce can don samun kasidar gaba dayanta. 

A sha karatu lafiya.

Baban Sadik

Sakonnin Masu Karatu ta Tes

Ban Hakuri

Sabanin yadda nayi alkawri cikin shekarar da ta gabata cewa a duk mako zan rika buga sakonnin tes ko na Imel da masu karatu ke aikowa, tare da amsa su, hakan bai faru ba saboda shagala irin tawa. Da fatan za a min hakuri kan abinda ya wuce, kuma zan ci ga da ganin cewa na lazimci wannan dabi’a, don tafi sauki. A yau zan amsa dukkan sakonnin tes da kuka aiko a baya, sannan kuma a makonni masu zuwa in ci gaba da bin tsarin da nayi alkawari. Kamar kullum, muna mika godiyarmu ga dukkan masu aiko da sakonnin godiya da gamsuwa, da masu bugo waya don yin hakan su ma; musamman ganin cewa baza mu iya ambaton sunayensu ba, saboda yawa da kuma maimatuwan hakan a lokuta dabam-daban. Mun gode matuka.

Mu’amala da Intanet a Wayar Salula

Salamun Alaikum Baban Sadik, don Allah ko zan iya saukar da Opera Mini a cikin waya ta nau’in “Sagem My X-7”, don shiga Intanet a saukake? - Dalibinka, Abdu Maigyada, Jas: 07031297258.

Malam Abdu Maigyada sannu da kokari, kuma mun gode da wannan sako naka. Saukar da manhajar “Opera Mini” a wayar salula ba wani abu bane mai wahala. Sai kaje inda ake shigar da adireshin gidan yanar sadarwa a wayar, ka sanya wannan rariyar likau din: http://mini.opera.com. Idan shafin ya budo, sai ka zabi zubin (version) manhajar (“Version 4.2”), ka matsa. Nan take wayarka zata saukar da manhajar a cikinta, sannan ta tambayeka ko kana son a loda maka wannan manhaja ta yadda zaka iya amfani da ita. Idan ka amsa, sai ta loda maka. Daga nan sai kaje inda aka ajiye maka ita, don ci gaba da amfani da ita. A karshe, ka tabbata kana da rajista da kamfanin wayarka, in kuwa ba haka ba, to baza ka iya mu’amala da fasahar Intanet a wayar ba. Da fatar ka gamsu.

Assalaamu Alaikum, don Allah ka taimaka min wajen samar da hanyar karanta jarida ta hanyar Intanet a waya ta. Wayar ita ce “TECNO 570”. - 07084085752

Bayanai kan yadda ake iya mu’amala da fasahar Intanet a wayar salula sun sha maimaituwa a wannan shafi. Amma a gurguje, kayi rajista da kamfanin wayarka don samun damar iya mu’amala da fasahar Intanet a wayar, sannan ka tabbata akwai ka’idojin WAP da ke taimaka ma wayar salula yin hakan. Wadannan, a takaice, su ne muhimman hanyoyin. Idan ana tare damu cikin silsilar da muka faro kan Wayar Salula da dukkan tsare-tsarenta, za a samu cikakken bayani in Allah Ya so. Da fatan za a amfana da dan abinda ya samu yanzu. Mun gode.

Assalaamu Alaikum Baban Sadik, ina fatan kana cikin koshin lafiya, Allah sa haka, amin. Don Allah ina son ka sanar dani game da yadda zanyi saitin fasahar Intanet a waya ta. Domin duk sadda na tashi don na ziyarci shafin yanar sadarwa, sai a ce dani: “GPRS Not Subscribed”. Da na tuntubi kamfanin layin wayar, sai su ce: “Cannot Send Setting to this Type of Phone, Please Visit www.mtnonline.com”. Idan na tuntube su, sai suce bazan samu damar tuntuba ko kuma “Subscribe” din “GPRS” ba. To ko akwai wata hanyar da zan bi ba tare da ita “General Packet Radio Service” ba? Da fatan za ka amsa min. - Mustafa Rabi’u, Kano: 08131904162

Malam Mustafa sannu da kokari. Lallai ka sha zagaye-zagaye. Kuma ga shi baka gaya mana nau’in wayar da kake amfani da ita ba. Domin ba kowace irin waya bace ke karba, tare da iya sarrafa sakonnin da kamfanin waya ke aiko mata. Abinda wannan ke nufi shine, sai an je an sanya maka dukkan ka’idoji da kuma kalmomin da ake bukata, da hannu, watau “manual configuration”. A ka’ida, kamata yayi ace da zarar kamfanin waya ya aiko sakon tes, wayar ta kalli sakon da ya aiko. Idan na mai wayar ce, sai ta adana masa, tare da sanar dashi cewa ya samu sako. Idan kuma sako ne irin wanda waya ke iya sarrafa shi nan take, za ta ajiye masa ne. Da zarar ya budo ya karanta, zai ga abinda ake bukatar yayi da sakon. Idan bai fahimci sakon ba, kuma yayi kokarin rufewa, wayar za ta sanar dashi abinda ya kamata yayi da sakon, ta hanyar tambayarsa. Wannan na yiwuwa ne a galibin wayoyin salula na zamani, kuma na asali. Akwai wasu wayoyin da ba a tarbiyyantar dasu yin hakan ba tun wajen kera su. Ire-iren su sune irin wayoyin da ke zuwa daga kasashen Asiya. Shawarata a nan ita ce, kaje wajen duk wani mai gyarar wayar salula da ka sani, kwararre (zan maimaita: kwararre), don ya maka saitin wayar da hannu. Allah sa a dace, amin.

Assalaamu Alaikum Baban Sadik, ina amfani da waya nau’in SonyEricsson Z520i, don Allah ina son a taimaka min da yadda zan rika aikawa da sakonni da bude su idan an aiko mani. - Ibn Fiqh, Saabiqus-Thabaty, Trikania, Nassarawa, Kaduna: 08131392572

Malam Saabiq barka da war haka, da fatan ana lafiya. Baka sanar damu ko a halin yanzu kana iya mu’amala da fasahar Intanet a wayarka ba. In kana iyawa, sai kaje inda ake shigar da adireshi a wayar, ka sanya: http://mobile.yahoo.com/mail/p Ga masu amfani da wayar salula nau’in “iPhone”, su shigar da: http://mobile.yahoo.com/mail/iPhone Wannan shine adireshin shiga manhajar Imel na kamfanin Yahoo! a wayar salula. Shafi zai budo inda zaka shigar da suna (username) da kalmomin shiga (password), sannan ka matsa inda aka rubuta “login” ko “enter”, don shiga. Idan ka shiga, za ka ga sakonninka, sai ka matsa duk wanda kake son karantawa. Idan kuma sako kake son aikawa, sai ka dubi sama a shafin, za ka ga alamar “compose”, sai ka matsa. Shafin allon rubutu zai budo maka, sai ka shigar da adireshin wanda kake son aika masa, ka gangaro kasa don shiga allon rubutun, in ka gama rubutawa kuma, sai ka gangaro kasa har wa yau, ka matsa alamar “Send”, don aikawa. Idan baka mu’amala da Intanet a wayar, sai ka nemi kamfanin wayarka ya aiko maka da tsarin da zai taimaka maka wajen yin hakan. Gamsassun bayanai kan wannan tsari na nan tafe a silsilar da muka faro kan wayar salula. Da fatar ka gamsu.

Assalaamu Alaikum Baban Sadik, da fatan kana lafiya. Bayan haka, wai shin don Allah me yasa idan kana lilo a Intanet ta wayar salula, baka samun shafin da ka ziyarta gaba dayansa, ba kamar yadda kake samu ba idan a kwamfuta ce, sai dai kawai a dan tsakuro maka wasu bayanai? - Ahmad M. Umar, Na’ibawa, Kano: 07068196146

Malam Ahmad barka da war haka. Ai “kama da wane, bata wane”. Ma’ana, babu yadda za a yi a samu daidai tsakanin shafin kwamfuta da na wayar salula wajen bayyana shafukan gidajen yanar sadarwa a wayar salula. Saboda girman shafukan da ke gidajen yanar sadarwar, baza su yi daidai da girman shafin da ke wayar salula ba. Abu na farko kenan. Abu na biyu kuma shine, a halin yanzu galibin gidajen yanar sadarwa suna kera shafuka na musamman da wayoyin salula ke iya shigansu ba tare da wata matsala ba. Zaka samu muhimman abinda kake bukata a shafin baki daya. Gidajen yanar sadarwa na manyan kamfanonin kwamfuta irinsu “Yahoo!”, da “Google” da “MSN” duk suna da irin wannan tsari. Don haka idan kana amfani da rariyar lilon da ke wayar ne (watau “Phone Brower”), wacce wayar ta zo dashi, to kana iya samun shafuka wadanda suka dace da yanayin wayarka. Da zarar ka shiga shafin, sai a loda maka wadannan shafukan na musamman da suka dace da wayar. Amma idan kana amfani ne da “Opera Mini”, misali, kana iya zuwa wajen “Settings”, ka tsara masarrafar ta yadda shafukan da ka shiga zasu rika budowa daidai da yanayin wayarka. Da fatan ka gamsu.

Assalaamu Alaikum, don Allah me yasa wayoyin salula na kasar Sin (China) basu iya shiga Intanet? - Sa’idu Danjuma, Kawo, Kaduna: 08096420965

Malam Danjuma, ban taba amfani da wayoyin salula na kasar Sin ba, amma nakan ji jama’a na korafi kansu sosai. Tabbas na gansu, na kuma shiga cikinsu don ganin yanayi da tsarinsu a fasahance. Suna da nakasu sosai ta bangaren sadarwa da mu’amala da wata waya ‘yar uwanta. Don haka, matsalar rashin iya mu’amala da fasahar Intanet a wayoyin Sin na komawa ne zuwa ga dayan dalilai biyu: na farko, ko dai ya zama saboda yanayin kiransu ne – ma’ana basu da ingancin da zasu iya taimakawa wajen yin hakan ta dadi. Na biyu kuma yana iya zama saboda rashin samun sinadaran da zasu taimaka mata don yin haka daga mai wajen mai ita ne. Misali, dole ne a samu tsarin da ke taimaka wa waya daga kamfanin waya, watau “Configuration Settings” kenan, kuma ya zama wayar tana da ka’idar mu’amala da Intanet, watau “Wireless Application Protocol”, ko “WAP” a gajarce. Da fatan ka gamsu.

Salamu Alaikum, ina son na kwafi bayanai daga Mudawwanar “Fasahar-Intanet” zuwa waya ta, amma da zarar na fara, sai ta nuno min: “out of memory”. Ya lamarin yake ne? - Khalil Nasir Kuriwa, Kiru, Kano: 07027275459

Idan haka ta kasance, hakan ke nuna cewa ma’adanar wayar salularka bata iya daukan yawan bayanan da kake son zuwa mata daga shafin da ka kwafo su. Don haka ka tabbata kana da wuri ko ma’adana mai yawa da zai iya karban mizanin bayanan da kake son kwafowa zuwa wayar. “out of Memory” na nufin mizanin ma’adanar wayarka yayi kadan ga bayanan da ka kwafo. Da fatan ka gamsu.

Kwayar Cutar Wayar Salula

Assalaamu Alaikum Baban Sadik, da fatan kai da abokan aiki kuna cikin koshin lafiya, Allah sa haka, amin. Shin da gaske ne wai kamar yadda na’ura mai kwakwalwa ke harbuwa da cuta (virus infection), haka ma wayar salula (irinsu Nokia E-Series da makamantansu) ke harbuwa da cutar? Kuma ko mutum zai iya sa wa wayarsa kariya, watau Anti-virus? - Uncle B. Bash, Jimeta, Yola: 07069045367

Dubun gaisuwa da fatan alheri ga Uncle Bash, da fatan ana cikin koshin lafiya. Tabbas haka ne; wayoyin salula na kamuwa da kwayoyin cuta kamar yadda kwamfutoci ma ke kamuwa. Domin kusan duk tsarinsu iri daya ne. Kai ba ma su kadai ba, hatta na’urorin janyo siginar tauraron dan Adam na zamani da muke amfani dasu wajen kallon tauraron dan Adam (watau “Satellite Receivers” ko “Decorders”), duk suna iya kamuwa da kwayoyin cutar. Babban dalili kuwa shine, saboda tsari da kimtsin ruhin da suke amfani dashi duk iri daya ne. Ana iya sanya wa wayar salula manhajar kariya da goge kwayoyin cuta, watau “Anti-virus”. Akwai manhajoji na musamman da aka gina don wannan aiki. Wasu kyauta ake samunsu. Wasu kuma sai da kudi. Yana da kyau mai karatu ya san cewa samun wadannan manhajoji kyauta a wajen masu sanya abubuwa a wayar salula da muke dasu a biranenmu, ba zai iya kare wayar daga kamuwa ba, sai ana kara wa manhajar tagomashi ta hanyar Intanet, don tabbatar da cewa ta haddace sunayen dukkan kwayoyin cutar da ke rayuwa a zamanin da take. Wannan shi ake kira “Virus Update”, kuma kana iya yin hakan ne ta hanyar manhajar, idan akwai ka’idar Intanet a wayar. Idan kaje inda ake yin “Update” din, ka matsa, za a shige da kai ne kai tsaye zuwa shafin kamfanin da ya kirkiri manhajar, don bai wa manhajar damar haddace sabbin sunayen kwayoyin cutar da bata sansu ba. In kuwa ba haka ba, to babu wani amfani da za a samu na kariya, wai don an sanya ma waya wannan manhaja. Da fatan ka gamsu.

Salam, don Allah ka taimaka min da inda zan yi da kwayar cutar kwamfuta a waya ta, watau Virus. Don suna tayar min da hankali. Ka huta lafiya! - 08023672341

Shawarar da zan bayar ita ce, aje a samu masu gyarar wayar salula don su duba wayar. Don a nan bazan iya sanin wasu dabi’u take nunawa ba balle in san shin kwayar cutar kwamfuta ce ta kama ta ko a a. Amma idan aka je wajen masu gyara, suna iya fahimtar hakan. Allah sa a dace.

Shawara kan Kwarewa a Ilmin Kwamfuta

Assalam Baban Sadik, Allah Ya kaddare ni da karanta kasidarka mai taken: “Hanyar Sadarwa ta Rediyo a Intanet”, wadda ka rubuta a jaridar AMINIYA tun watan Agustar bara (2008), kuma nayi murna musamman ma da na ga wanda ya rubuta ta musulmi ne. Bayan haka, nayi Difloma kan Ilmin Kwamfuta amma har yanzu ban samu kwarewa mai zurfi ba a fannin Intanet, amma wasu hanyoyi suka kamata na bi? Wassalam - 08063446395

Malam barka da war haka, kuma mun gode da wannan sako na neman shawara. Ya danganci abinda kake nema ko son kwarewa a kai. Idan so kake ka dauki fannin Intanet a matsayin fannin kwarewa da cin abinci, sai ka sake neman makarantun da ake koyar da ilmin kwamfuta, don yin nazari na musamman a kai. Idan kuma a matsayin fannin sha’awa ne kawai da motsa kwakwalwa, sai ka lazimci ziyartar gidajen yanar sadarwa don sabawa da fasahar. Kwarewa kan fasahar Intanet ba karatu bane tsantsa, a a, aikata abinda aka koyo ne lokacin karatu. Wannan, a takaice shine abinda zan iya cewa. Ina kuma rokon Allah ya baka juriya da kwazo da dagewa kan abin. Da fatar ka gamsu.

Girgidin Jirgi a Saman Tsauni

Malam Abdullahi nakan ji wasu suna cewa: idan jirgin sama yazo saitin tsaunuka, ana fahimtar jirgin yana girgiza. Me ye gaskiyar lamarin ne? - Khalil Nasir Kuriya, Kiru: 07069191677

Malam Khalil barka da kokari. Watau wannan Magana haka take: lallai jirgi kan girgiza idan yazo saman tsauni a halin tafiyarsa. Ba ma tsauni kadai ba, ko cikin hazo ya shiga akan samu irin wannan girgiza…kaji kamar a saman duwatsu kuke tafiya. Duk wanda ya taba hawa jirgin sama, zai tabbatar maka da hakan. Bayan wadannan wurare har wa yau, idan jirgi yazo saman teku ma, yana iya samun wannan cikas. Babban dalilin da ke haddasa wannan cikas da jirgi ke samu kuwa shine idan iskar da ke sama ta kara kiba da tumbatsa zuwa sama ko kasa ko kuma gefen dama da hagu, sanadiyyar wani abinda ya tare ta a halin tafiyarta. Misali, idan iskar da ke can sama na tafiya daga gabas ne zuwa yamma, a guje, da zarar taci karo da wani tsauni, nan take sai iskar ta takura wuri guda, tayi toroko zuwa sama, ko kasa, ko kuma gefen dama da hagu. To idan aka yi sa’a (ko rashin sa’a) jirgi yazo saman wannan tsauni a daidai lokacin da iskar taci karo dashi, sai ya fara girgiza, saboda sauyin yanayin iska da ya samu. Idan a baya yana tafiya ne lafiya lau, yanzu iskar da tsaunin ya kado zuwa sama, zai kara tunkuda jirgin sama ko kasa, ko kuma zuwa wani gefe daban. Haka abin yake idan jirgi ya shiga cikin hazo. Domin shigansa cikin hazon na sauya masa yanayin iskar da ya baro a kasa ko can sama ne. Wannan tsari na sauya wa jirgi yanayin tafiyarsa sanadiyyar sauyin yanayin iska da ke sama, shi ne Malaman Fiziya (Physics) ke kira “Turbulence”. Da fatan ka gamsu.

Tasirin Wayar “Fiber-Optics” Wajen Sadarwa

Salam, tare da fatan alheri, ina fatan dukkan makaranta wannan fili muna lafiya, amin. Baban Sadik, wai ita wannan waya da kamfanin MTN take sanyawa a kasa, mene ne amfaninta ga sadarwa? Kuma mutane suna cewa tana hade da sadarwa irin ta Intanet wajen sauri; meye gaskiyar al’amarin? - Ibrahim Yahaya Mai Ruwa Dan-hutu: 07080948888

Malam Ibrahim Dan-hutu lallai wannan tambaya ce mai muhimmanci ga harkar sadarwa kowane iri ne kuwa. Ina fatan Allah ya bamu lokaci na musamman don mu gabatar da doguwar kasida kan yadda wannan tsari ke aiki. Da farko dai abinda kaji ana fada na alakar da ke tsakanin wannan waya da ake binnewa a karkashin kasa da kuma sadarwa ta wayar tarho musamman, gaskiya ne ko shakka babu. Na biyu kuma, wannan waya da ake shimfidawa, ba waya bace kamar sauran wayoyi. Waya ce ta “kunun gilasai”, wadda aka tsattsaga gwargwadon kaurin silin gashin kai. Yadda abin yake shine, gilasai ake narkawa, ko damawa, kamar kunu, sannan a sandarar dashi, tare da yayyanka shi filla-filla, ko sille-sille, ko sili-sili, gwargwadon kaurin gashin kai, sannan a hada su wuri guda, a suturce su da gasassun robobi (plastics), sannan a maye samansu da dafaffiyar roba (rubber). Wannan nau’in waya ita ake kira “Fiber-Optics”, ko kuma “Optical Fiber Cables”. Kuma su ne wayoyin da suka fi saurin isar da sakonnin murya ko bayanai ko bidiyo, saboda suna tafiya ne a matsayin haske, cikin gaggawa ba bata lokaci. Idan kana son fahimtar yadda tsarin saurin isar da sako da wannan waya ke yi, ka dubi yadda haske ke saurin isa idan aka haska tocila daga bakin wani bututu, zuwa karshensa. Nan take zai isa. Idan ma bututun ba a saiti yake ba, sai ka dubi inda yake da kwana, ka sanya gilashi a wajen. Da zarar ka kara haskawa, dungun da ke dauke da gilashi zai cilla hasken zuwa gaba, har ya isa inda ake son yaje. To idan ka dubi wannan waya da aka kera da gilasai, sai ka ga cewa da zarar ballin haske ya sauka kan sillin waya guda daya, to duk zata haskaka sauran, tare da isar da hasken da ke dauke da bayanan cikin gaugawa. Wannan kuma ya shafi hasken da ke dauke da murya ne (Tarho da Rediyo), ko bayanai (Intanet), ko kuma hotuna masu motsi da daskararru (TV da Bidiyo), misali. Don haka kake ganin kamfanin MTN (da ma GLO) suna binne wannan waya, don inganta tsarin sadarwarsu tsakanin tashoshin sadarwarsu da suka game dukkan jihohin kasar nan. Kai ba nan kasar kadai ba, galibin manyan tekunan duniya na dauke ne da wadannan wayoyi a cikinsu, ko karkashinsu, wadanda kamfanonin sadarwa na kasashe dabam-daban ke binnewa don isar da sadarwa cikin gaugawa da sauki a duniya baki daya. Da fatan ka gamsu.

Sabuwar Mudawwana

Assalaamu Alaikum, Malam a duba min mudawwana ta da ke: http://munbarin-musulunci.blogspot.com, a Intanet. - Aliyu M. Sadisu: 08064022965

Malam Aliyu sannu da aiki. Lallai na shiga Mudawwanar “Munbarin Musulunci” da ka bude a Intanet, na kuma gamsu da irin sakonnin da kake isarwa na ciyar da al’umma gaba a Musulunce. Wannan aiki ne mai gwabin lada, kuma Allah Ya albarkaci wanann yunkuri taka, amin. Dangane da tsarin Mudawwanar kuma, ina ganin ba wata matsala. Domin kana shigar da kasidun yadda ya kamata. Illa dai abinda zan iya cewa shine, ka cire alamar ruwa biyu (watau :) da ka sanya a tsakanin “BARKA DA ZUWA” da kuma “MUNBARIN MUSULUNCI”. Kawai ka mayar dashi jumla guda, kamar haka: “Barka da Zuwa Munbarin Musulunci”. Allah sa mu dace baki daya, amin.

Manhajar Canja Murya a Wayar Salula

Salamu Alaikum Baban Sadik, tambayata ita ce: tsarin canje-canjen sautin murya na wayar salula, watau Magic Voices; Malam karin bayani nake nema dangane da yadda tsarinsa yake? - Aliyu Muktar Sa’id (IT), Kano: 08034332200

Malam Aliyu sannu da aiki, kwana biyu bamu gaisa ba. Da fatan kana cikin koshin lafiya, amin. Tsarin “Magic Voices” a fannin sadarwar tarho ko wayar salula, shine tsarin da ke bai wa mai waya damar canja sautin muryarsa da aka sanshi da ita, zuwa wata murya dabam. Misali, kana iya canja muryarka ta koma ta mace, idan namiji ne kai, ko kuma ta zama siririya, idan babbar murya kake da ita. Hakan na faruwa ne cikin sauki a wayar salula sanadiyyar wata manhaja da aka kera wayar da ita. Sannan kana iya neman ire-iren wadannan manhajojin canjin murya ka sanya wa wayarka. Duk wanda ya kira ka, kafin ka amsa, kana iya canja muryarka. Maimakon ya ji asalin muryarka, sai yaji wata murya dabam. Sai dai kuma, idan ba tsananin bukata bace ta kama, bai dace a kullum mutum ya rika yaudarar mutane da wata murya ba: ko don ba ya son Magana dasu, ko don kauce musu. Yana da kyau a kullum mutum ya zama yana wakiltar kansa. Ire-iren wayoyin salular da ke zuwa da irin wannan tsari galibinsu daga kasar Sin (China) ake zuwa dasu. Da fatar ka gamsu.

Godiya da Yabo

“Yabon gwani ya zama dole”. A cikin duka shafukan AMINIYA, shafi na 16 (watau Shafin “Kimiyya da Fasaha”) shine gwani na, saboda ina karuwa dashi ainun, kasancewar ni mutum ne mai son mu’amala da na’urar kwamfuta da sauransu. Baban Sadik Allah ya kara maka basira a kan aikinka, amin. - Bashir (GZG964), Minna, Neja: 08034629830

Malam Bashir mun gode da wannan addu’a taka, kuma Allah ya mana jagora baki daya, kuma inda an ga kura-kurai cikin abinda muke ciyar da kwakwalen mutane, to don Allah a rika tunatar damu. Allah saka maka da alheri, amin.

Jakar “Recycle Bin” a Kwamfuta

Salamu alaikum Baban Sadik, tambayata ita ce: meye amfanin “Recycle Bin” a jikin kwamfuta? - Aliyu Muktar Sa’idu (IT), Kano: 08034332200

Malam Aliyu amfanin jakar “Recycle Bin” da ke shafi ko fuskar kwamfuta, shine taskance dukkan bayanan da ka goge ko share daga kwamfutarka. Kamar kwandon zuba shara ce, ko bola. Duk sa’adda ka goge wasu bayanai (delete) daga kwamfutar, an tsara kwamfutar ne ta yadda za ta rika zuba su a cikin wannan Kwando ko burgamin adana bayanai. Hikimar yin hakan shine, idan ka canza ra’ayi daga baya kaji kana bukatar abinda ka share ko goge, to kana iya bude wannan jaka, ka matsa jakar bayanin da kake bukata, za a mayar maka da jakar bayanin zuwa inda aka dauko ta da farko. Har way au, kana iya share karikitan da ke cikin wannan jaka gaba daya. Sai dai kuma idan ka share shikenan. Baza ka taba samun abinda ka zuba ciki ba. A takaice dai, aikin “Recycle Bin” shine ajiye maka share da ka sharo daga cikin kwamfuta. Idan kana bukata, kana iya komawa ka nemo su. Amma idan ka share su duka daga cikin jakar, shikenan. Da fatan ka gamsu.

Tsarin “GPRS” a Wayar Salula

Assalaamu alaikum, Baban Sadik ina fatan kana lafiya. Bayan haka, tambaya ta a kan GPRS ne: wani lokaci alamar “G” na bayyana a waya, wani lokaci kuma alamar “E” ne ke bayyana. Ko hakan me yake nufi, dangane da bambancin da wadannan haruffan? - Muhammad Abbass, Lafiya, Nassarawa: 08036647666

Malam Muhammad Abbass barka da war haka. Babu wani bambanci dangane da abinda wadannan alamu guda biyu ke nunawa a shafin wayarka a yayin da kake lilo ko mu’amala da fasahar Intanet. Bayyanar hakan shi ke nuna cewa kana mu’amala da fasahar Intanet ne ta hanyar tsarin “GPRS” da kamfanin wayarka ke da ita. Don haka, idan ka ga alamar “G” ko “E”, to duk suna nufin tsarin “GPRS” ne, wanda ke amfani da tsarin nau’in sadarwa ta “2G”. A wayoyin salula na zamani masu amfani da tsari ko nau’in sadarwa ta “3G” ko “3.5G”, alamar “3.5G” suke nunawa. Don haka idan kaga “E” ko “G”, to duk tsarin “GPRS” ne. Duk da yake wasu masana sun tafi a kan cewa alamar “E” na ishara ne zuwa ga ingantacciyar tsarin “GPRS” mai suna “EGPRS” (watau “Enhanced General Packet Radio Service”), mai amfani da tsarin sadarwa nau’in “2.5G”. Da fatan ka gamsu.

Majalisun Yahoo Groups

Assalaamu Alaikum Baban Sadik, wane irin alfanu Internet Groups, irinsu Yahoo Groups ke dauke da shi? Malam mai zai hana ka bude wa wannan filin nashi? - Ahmad Muhammad Amoeva, Kano: 08066038946

Malam Ahmad abinda ake nufi da “Yahoo Groups” shine “Majalisun Tattaunawa ta Intanet”. Matattara ce inda mutane ke haduwa don tattauna wasu al’amura na rayuwa da addini. Wasu sun ta’allaka ne kan abinci, ko abin sha, ko tufafi, ko motocin hawa, ko zamantakewa, ko addini da dai sauransu. Tattaunawar ana yin ta ne ta hanyar sakonnin Imel. Da zarar ka shiga cikin majalisar ta hanyar rajista, duk sa’adda wani mamba ya aiko da sako, akwai wata manhaja ko masarrafar kwamfuta mai suna “Listserver” da ke cilla sakon ga dukkan mambobi. Sai ya zama abinda Malam “A” ya gani, shine abinda Malam “B” zai gani a jakar Imel dinsa. Shahararrun Majalisun Tattaunawa na harshen Hausa su ne: Majalisar Fina_finan Hausa, da Majalisar Marubuta, da Majalisar Nurul-Islam (wacce nake lura da ita), da kuma Majalisar Hausa-da-Hausawa. Wannan shawara ce mai kyau, kuma zan duba yiwuwar hakan in gani. Abinda wannan tsari ke bukata shine hadin kai da kuma lazimtar majalisar, don amfanuwa da abinda ake tattaunawa a ciki. Idan ma har na bude, to zai zama wajen tattaunawa ce da neman agaji kai tsaye ga dukkan masu matsaloli, kamar dai yadda ake yi ta hanyar tes. Tun farko ban yi hakan bane don tunatin cewa wayar salula a halin yanzu ta rinjayi rayuwar mutane. An fi karkata wajen aiko da sakonni ta hanyar wayoyin salula da hanyar Intanet. Wannan tasa na dan ja da baya. Amma dai, kamar yadda nace a sama, zan duba yiwuwar hakan nan gaba. Mun gode.

Asalin Launuka

Salamu Alaikum Baban Sadik, tambaya ta ita ce: meye asalin launuka (colours) ne? – Aliyu Muktar Sa’idu (IT), Kano: 08034332200

Malam Aliyu wannan tambaya ce mai muhimmanci, kuma kasancewar bayanai kan haka sun ta’allaka ne ga tsantsar Kimiyyar lissafi da halitta a lokaci guda, nake ba da hakuri cewa sai hali ya samu zamu yi zama na musamman, don gabatar da bincike na musamman kan haka. Amsa kan haka na bukatar gamsasshen bayani, wanda fili irin na amsa tambayoyi bazai iya bamu dama ba. Don haka nake neman afuwa sai zuwa wani lokaci. Na gode.

Tsarin ‘Yan Dandatsa (Hackers)

“Hackers” da “Botnets”: akwai wani bambanci ne a tsakaninsu, ko duk abu daya ne? Ka huta lafiya. - Khalil Nasir Kuriwa, Kiru, Kano: 07069191677

Ko kadan ba daya suke ba. A ilmin sadarwa ta kwamfuta, idan aka ce “Hackers”, ana nufin ‘yan Dandatsa kenan, masu amfani da kwarewarsu ta ilmin kwamfuta da dukkan hanyoyin sadarwa, wajen cutar da kwamfutocin mutane ko hukumomi ko kungiyoyi, a ko ina suke a duniya. Duk da yake wasu kan yi amfani da kalmar har wa yau wajen nufin kwararru kan ilmin kwamfuta da hanyoyin sadarwa a sake ba kaidi, su kuma yi amfani da kalmar “Crackers” ga nau’in kwararru na farko. Amma abinda yafi shahara a bakin mutane a duniya yanzu idan aka ambaci “Hackers”, shine kwararru masu ta’addanci ga kwamfuta. A daya bangaren kuma, kalmar “Botnets” kalma ce mai tagwayen asali. Daga kalmomin “Robot”, da kuma “Networks” aka tsago ta. A ilmin kwamfuta da tsarin sadarwa na zamani, idan aka ce “Botnets” ana nufin gungun kwamfutoci wadanda suka samo asali daga kasashe dabam-daban, da wasu ‘Yan Dandatsa suka mallake su ta hanyar miyagun masarrafan kwamfuta, kuma suke basu umarni don su darkake wasu kwamfutoci na musamman da ke wasu kasashe ko birane a duniya. Suna yin hakan ne ta hanyar amfani da kalmomi ko lambobin kwamfutocin da suke son darkakewa, watau “Internet Protocols” ko “IP Address” a turance. Don haka, Kalmar “Hackers” tana nufin masu yin dandatsanci. Ita kuma kalmar “Botnets” na nufin tsarin aikin ta’addancin da suke yi. Da fatar ka gamsu.

Aika Sakonnin Imel

Baban Sadik, tambaya ta ita ce: shin yaya zan yi in aika da sakon Imel ga mutane da yawa a lokaci guda? - Bashir, Minna, Naija: bashir.kasim@yahoo.com

Malam Bashir, aikawa da sakon Imel ga mutane masu yawa babu wahala. Idan ka budo allon rubutu, watau “Compose”, sai ka shigar da adireshin wadanda kake son aika musu a filin da aka rubuta “To”. Idan ka rubuta adireshin farko, sai ka sanya alamar wakafi (watau “comma” - , -), sannan ka sanya na biyu, ka sa wakafi, ka sanya na uku, ka sa wakafi…har sai ka sanya dukkan adireshin wadanda kake son aika musu. Wannan haka tsarin yake: a kwamfuta kake, ko a wayar salula. Da fatar ka gamsu.

Wayoyin Salula Masu Katin SIM Biyu

Salam Malam, sai naga layin MTN a wayar salula mai Katin SIM guda biyu, yana komawa “MNT”. A wata wayar kuma, layukan suna komawa lambobi maimakon sunan kamfanin wayar. - Khalil Nasir Kuriwa, Kiru, Kano: 07027275459

Malam Khalil, ta yiwu akwai matsala tare da wayar. Don kusan dukkan wayoyin salula na zamani suna da manhajar da ke iya nuna sunan kamfanin wayar da aka sanyan musu katin SIM dinsa. Idan kaga wayar na nuna maka “MNT”, maimakon “MTN”, a iya cewa matsalar daga wayar ce, ba daga kamfanin wayan ba. In kuwa daga kamfani wayan ne, to bai kamata ya zama a wayarka ce kadai matsalar ba, musamman a bangaren da kake. Kamata yayi a ce dukkan masu amfani da katin MTN su ma nasu ta rika nuna “MNT”. A daya bangaren kuma, rashin nuna sunan kamfanin waya a fuskar waya kuma, ya danganci kirar wayar. In har wayar ‘yar asali ce (irin nau’in “Samsung” mai katin SIM guda biyu, ‘yar asali), ba irin kirar Sin ba, ya kamata ta nuna. Amma idan kirar Sin ce, ba matsala idan bata nunawa. Hakan na iya zama nakasa ce daga kamfanin da ya kera wayar; ma’ana bai tarbiyyantar da ita yin hakan ba. Da fatan ka gamsu.

Me Ke Cin Batir a Wayar Salula?

Salamu Alaikum Baban Sadik, tambaya ta dangane da wayar salula ce: shin da kira, da amsa kira, wanne ne yafi cin batirin waya ne? - Aliyu Muktar Sa’idu (IT), Kano: 08034332200

Ya danganci tsarin mu’amala da wayar. Idan wayar salula tana ajiye a kunne, ba a amfani da ita, bata cin batir sosai. Kamar mota ce ka tayar da ita, ka barta tana diri (slow). Idan kana shiga wurare don shigar da lamba ko gogewa ko wani abu daban, cin batirinta yafi na lokacin da take ajiye babu komai. Idan kuma kana sauraron wakoki, ko kallon talabijin, ko sauraron rediyo, ko yin wasa (da “games”) da sauran makamantansu, cin batirinsa yafi na yanayin baya. A karshe, idan wayar tana mu’amala da wata wayar, ta hanyar aika sako ta Bluetooth ko Infra-red ko Kwamfuta, ko kuma tana halin kara sanadiyyar kira (ringing), ko yanayin amsa kira ko yin kira da Magana da abokin kira, ko neman balas, ko neman yanayin sadarwa (Network Search), wayar tafi cin batir sosai. A takaice dai, idan waya tana mu’amala da wata wayar (ta hanyar kira ko amsa kira ko karba ko aika bayanai), ko kuma tashar sadarwar kamfanin waya (Telecom Base Station), tafi cin batir sosai. Illa dai yanayin cin ya danganci tsawon lokacin da aka dauka ne ana kira ko amsa kiran, ko aikawa da sakonnin ko karbansu. Da fatan