Tuesday, April 15, 2008

Kwayar Cutar Kwamfuta (Computer Virus) #2

Makon Jiya

A makon da ya gabata mun fara kawo bayanai ne kan kwayoyin cutar kwamfuta da tsarin su da yadda suke yaduwa, da kuma tasirin su. A karshe kuma sai muka kawo nau’ukan wadannan cututtuka da ke damun kwamfuta da hana ta sakewa. A yau idan Allah Ya yarda zamu ci gaba da kwararo bayanai ne ; zamu san su waye ke da alhakin yada ire-iren wadannan kwayoyin cututtuka da kuma irin mummunan abinda suke haifarwa a duniya gaba daya. Zamu san shahararren suna ko lakabin da aka san su dashi a duniyar fasahar sadarwa a yau, da kuma tarihin wannan sana’a tasu mai mummunan sakamako. Idan Allah Ya bamu dama, zamu kawo bayani kan manufar wadannan mutane ; me yasa suke wannan aiki ?

Computer Hacking ko Cracking

Hacking ko Cracking shine yin amfani da kwarewa wajen magance matsalolin kwamfuta da suka shafi dukkan sassanta, musamman bangarorin da ba kowa ke iya shigar su cikin masu amfani da wannan fasaha ba. Har wa yau, wannan kalma ko kalmomi na iya nufin amfani da irin wannan kwarewa wajen cutar da kwamfuta a nesa ko kusa, ta hanyoyin da ba kowa ke iya ganin aukuwar su ba. Kalmar Hacking ce ke nufin ma’anar farko. Ita kuma Kalmar Cracking na daukan ma’ana ta biyu. Sai dai saboda tasirin munin ma’ana ta biyu, an wayi gari Kalmar Hacking ce ke daukan mummun ma’ana ta biyu. Don haka a zamanin yau idan aka ce mutum Computer Hacker ne, to ana nufin yana amfani da kwarewar sa na ilimin kwamfuta wajen cutar da kwamfutocin mutane a nesa ko a kusa; ta dukkan hanyoyin da zai iya. A takaice ka iya kiran sa dan ta’adda, ko kuma Dan Dandatsa, a cewar Farfesa Abdallah Uba Adam da ke Jami’ar Bayero a Kano.

Su Computer Hackers mutane ne masu ilimin gina manhajar kwamfuta, watau Programmers, kuma kwararru ne wajen sanin tsarin kwamfuta da yadda take aiki a dukkan lokuta. Aikin su shine rubuta ma kwamfuta manhajoji ko masarrafan da take amfani dasu wajen aiwatar da ayyukan ta. Sun san sirrin ta, da halayen ta, da dukkan abin da take so da wanda ba ta so. Kamar yadda bayani ya gabata a sama, masu yin amfani da wannan kwarewa da iyawa nasu wajen gyaran kwamfuta da sawwake mata matsalolin da ke damun ta, su ake kira Hackers. Su kuma masu sarrafa wannan kwarewa tasu wajen cutarwa ga mutane su ake kira Crackers. Sai dai zamani tasa wannan tsari ya canza; masu mummunan halin ake kira Hackers. A halin yanzu su ne masu rubuta ire-iren manhajoji ko bayanan da ke haddasa ma kwamfuta cututtuka masu tsananin wahalar da ita; su rubuta manhaja ko bayanan da zasu sato musu sirrin wasu a wata duniya daban, duk ta amfani da kwarewan su na ilimin kwamfuta. Idan suka ga dama, sai su gina manhajar kwamfuta guda, wacce zasu cillo ta cikin kwamfutar ka, ta hana ka aiki ko kuma sato musu dukkan bayanan sirrin da ka adana a cikin ta, ba tare da ka san abinda ma ke faruwa ba. A duniyar kwamfuta irin ta yau, basu da wata kafa da zata gagare su shiga, muddin wannan kafa na damfare da wata hanyar fasahar sadarwa ce ta zamani. Dukkan bayanan da suka gabata a makon jiya na abinda ya shafi al’adar cutar kwamfuta (Computer Virus), su ne masu rubuta su, su tsara su, su cillo su, tare da mummunar manufar su da suke kira ‘yan cin yada ilimin fasaha da hana boye shi. Da wannan lakabi na Hackers aka fi sanin su, kuma da shi zamu ci gaba da kiran su har zuwa karshen wannan silsila da zamu yi ta kawowa insha’Allah.

Tarihin su

Kamar sauran al’amura da ke faruwa a duniya, su ma suna da tarihi, watau mafarin da ta kai su ga fara wannan aiki. Shekaru dari biyu da takwas da suka gabata, an samu wasu ‘yan ta’adda masana harkan injiniyancin lantarki da sadarwa na tarho (Electrical Engineers) da ke amfani da kwarewa ko dabararsu wajen waske injinan tarho da kamfanonin sadarwa suka kafa don sadarwa a wancan lokaci. Wadannan mutane sun yadu a galibin biranen Turai da Amerika. Idan dare yayi, sai su shiga cikin bukkar tarho (Telephone Booth), ba tare da ko sisin su ba, su shigar da kalmomin da suka saba ta’addancin su da su, sai tarho ta bude, su buga waya iya sa’o’in da ya musu suga. A yayin da mutane ke sanya kwabbai na silalla don su daman buga waya, su ba ruwan su, sun san inda zasu sanya kalmomin da injin ke bukata, su waske don samun buga waya kyauta. Da tafiya tayi nisa, aka fara kirkiran na’urar kwamfuta, sai masana ilimin kwamfuta suka ari wannan mummunan ta’ada wajen rubuta miyagun kalmomin da zasu cutar da kwamfutocin mutane ko sace musu bayanan sirrin da ke makare cikin kwamfutocin su. Sun fara gwada wannan aiki nasu ne kan kwmfutocin asalin Intanet ta duniya, watau kwamfutocin ARPANET ; tsarin sadarwa ta Intanet na farko da aka fara kafawa, kafin yaduwar sa zuwa sauran kasashen duniya. Amma asalin fasahar su ta samo asali ne daga makarantar da galibin masana kwamfuta suka fara a kasar Amurka, watau Massachussetts Institute of Techonology (MIT), babbar cibiyar koyar da ilimin fasaha da ke Massachussetts. Daga nan suka ci gaba da wannan sana’a.

Daga Sha’awa zuwa Ta’addanci

Babban dalilin da ya fara motsa shaukin su ga wannan aiki shine sha’awan ganin sun gwada kwarewan da suka yi wajen sanayyar su ga fasahar sadarwa ta kwamfuta ; babban abinda suka koyo daga makaranta. Dabi’ar dan Adam ce da zaran ya san wani ilimi ya ga cewa ya aikata shi a aikace, don samun natsuwa da wannan ilimi da ya koyo. Da zaran sun gwada kwarewar su wajen sauya ma kwamfuta hankalin ta, sai su ga sun ci nasaa. Daga nan suka fara shiga kwamfutocin makarantu don gano irin wainar da ake toyawa a cikin su. Manufa ta fara canzawa kenan. Daidai shekarar 1980 aka fara samun majalisun tattaunawa (Mailing List), babban dandalin da kwararru ke tattaunawa kan kwarewan su wajen magance matsalolin kwamfuta. A ire-iren wadannan majalisu suke kara samun fasahar sana’ar su. Daga nan aka samu kungiyar ‘yan Dandatsa ta farko mai suna The Legion of Doom, a kasar Amurka. Ita wannan kungiya taro ce ta ire-iren wadannan samari masu sha’awan sana’ar ta’addanci ga kwamfutocin mutane, watau Hackers. Wannan kungiya ta fitar da mujallarta na farko cikin shekarar 1984, mai suna The 2600 Magazine. Wannan mujalla ce da ke fitowa duk wata, kuma tana dauke ne da hikimomi ko dabarun iya sarrafa kwamfuta ta hanyoyin da suka shafi sato bayanai daga kwamfutar zuwa wata; ko gano sirrin da ke cikin wata kwamfutar; da kuma iya shiga cikin rumbun bayanan da ke dauke da ita ta hanyar da mai kwamfutar bai sani ba. Bayyanar wannan mujalla ya dada nuna irin kafuwan wannan kungiya da samun karbuwan ta wajen sauran kwararru kan wannan sana’a. Wannan mugun aiki da wannan kungiya ta ci gaba da yadawa ne ya jawo hankalin gwamnati a Amurka, har aka kirkiri dokar haramta wannan aiki, mai suna Computer Fraud & Abuse Act (CFAA). Wannan doka ta haramta duk wani zamba cikin-aminci da wani ka iya yi ta hanyar kwamfuta, da kuma amfani da kwamfuta wajen cutar da wasu ko wani, gaba daya. Wannan doka ta fara aiki ne cikin shekarar 1986. Amma kamar an kara ma wuta fetur, sai wannan sana’a ta ci gaba da yaduwa zuwa wasu kasashe irin su Ingila da Rasha da Sin da ma sauran kasashe masu arzikin tattalin arzikin kasa da sadarwa. Wannan yaduwa ta haddasa samuwar yaduwar gamammiyar cutar kwamfuta a kasashen duniya. Wanda ya bude kofa shine wani saurayi masanin kwamfuta, mai suna Morris, wanda kuma ya yada gamammiyar cutar kwamfuta da ta game kusan dukkan kwamfutocin jami’o’i da na hukumomin gwamnatin Amurka. Wannan cuta aka sanya mata suna The Morris Worm, kuma kamar yadda Bill Gates ya rubuta a wani littafin sa, ta haddasa hasaran miliyoyin daloli na arziki da lokaci ga hukumomi da makarantun kasar. Daga nan kuma sai ga Kevin Metrick ya watso tasa cutar, wacce ya tura zuwa galibin gidajen yanar sadarwan bankunan Amurka, don sato masa lambobin katin adashin bankin mutane, watau Credit Card Numbers. Wannan cuta da Metrick ya yada a shekarar 1995, ta sato masa lambobin katin adashin bankin jama’a sama da dubu ashirin, a lokaci guda, ban da barnar da tayi wa kwamfutocin wadannan bankuna. Duk da dokar da gwamnati ta kafa, wannan bai razana su ba, domin suna da yakinin da zaran an kama su, duk dai bai wuce ai musu tara na ‘yan daloli shikenan. Bayan haka kuma, galibin masu wannan ta’ada zaka samu yara ne ‘yan kasa da shekaru ashirin ko shatakwas, wanda kuma a dokar Amurka, basu kai matsayin a daure su a gidan yari ba. Kuma kasancewar galibin mutane na amfani ne da babban manhajan kwamfuta na kamfanin Microsoft, watau Windows Operating System, hakan ya kara ma wannan aiki nasu tasiri wajen yaduwa, domin kusan kashi casa’in cikin dari na ire-iren wadannan kwayoyin cuta na iya cutar da kwamfutar da ke dauke da masarrafa ko manhajar Windows ne. Don haka ana shiga shekarar 1999, sai kamfanin Microsoft ya fitar da wani nau’in manhajan ta da yi masa kwaskwarima. Duk da haka wannan bai rage tasirin sana’ar su ba, domin wannan babban manhaja na Windows na tattare ne da manya-manyan kafofin da ke iya ba su daman yin aikin su. Wannan shi ake kira Security Holes a ilimin tsarin tsaron lafiyar kwamfuta. Kuma har zuwa wannan lokaci ko shekara da kamfanin ya fitar da sabon manhajan sa mai suna Windows Vista, ba a tsira ba. Don a kullun kara bullo da dabaru suke wajen kirkiro manhajoji ko masarrafan da zasu iya taimaka musu wajen aikata wannan haramtaccen aiki da suke yi. A duniyar yau ‘Yan Dandatsa (Hackers) sun yadu ko ina, kuma suna iya aika cutar kwamfuta daga kasar Sin zuwa kwamfutar da ke kasar Kanada, don ta sadar ma kwamfutar da ke wata makaranta ko wani banki da ke ajiye da bayanai masu muhimmanci da ke kasar Afirka ta Kudi, a misali. Shahararrun kungiyoyin Dandatsa (Hacking Clubs) suna nan a kasar Sin, da Ingila da Jafan da Amurka da Rasha da Koriya ta Kudu da sauran kasashe irin su Awstiraliya da Newzealand da Singafo. Wadanda suka fi tasiri a siyasar duniya su ne na kasashen Rasha da na Sin. Zamu kawo cikakken bayani kan haka a kasidun da ke tafe nan da wasu makonni.

Manufofin su

Suna da manufofi, sosai ma kuwa. Da farko dai kamar yadda bayani ya gabata, babban abinda ya kai su fara wannan aiki shine don gwajin abinda suka koya. Al’ada ce ga duk wanda ya koyi wani ilimi ya gwada shi a aikace, don samun tabbaci. To amma da suka sanya ma kan su suna, suka nuna ma duniya abinda suke yi a aikace, sai manufofin su suka kara yawa, dangane da yanayin da suka samu kan su. Bayan sha’awa, akwai birgewa. Kawai idan saurayi masanin kwamfuta ya cika ya batse da ilimi sai ya ga cewa me zai hana ya tarwatsa ma wata kwamfuta hankalin ta, ya hana ta sakewa, ya ga me zai faru ? Wasu kuma tsabar isa ke sa su cutar da kwamfutar wasu. Watakil suna jayayya a tsakanin su, cewa ga wani kamfani mai cike da tsaro a gidan yanar sadarwan ta. Sai kawai wani yace kai duk shirme ne, ko ni ina iya barka kofan in shige ciki. Me ye a wurin ! Daga irin wannan jayayya, sai kawai a kai ga gwaji da ta’addanci. Wasun su kuma tsaban ramuwa ce. Shekarun baya wasu ‘yan Dandatsa suka banke kofar gidan yanar sadarwan kasar Indonesiya, suka shiga ciki suka caccanza bayanan da ke ciki, daga maganganu masu dadi zuwa zage-zage. Kai da jin haka ka san masu neman ‘yan cin kai ne da ke Timor ta Gabas, watau East Timor. Wasu kuma don kyashi da keta. Galibin masu wannan manufa ana hayan su ne don suyi ta’addanci a biya su. Misali, cikin shekarar 2003 an samu wanda ya shiga gidan yanar sadarwan Al-Jazeerah ya aikata ta’addanci, ya sauya tsarin gidan yanar sadarwan, ya kuma umarci kwamfutar da ke dauke da gidan yanar da ta rinka aikawa da dukkan sakkonnin Imel da jama’a ke aiko musu, zuwa wata kwamfuta da ke wata kasa cikin Turai, wanda ba abinda ke cikin ta sai harkan caca da tambola. Kai da jin wanda yayi wannan aiki ka san sanya shi aka yi. Manufa ta karshe kuma ita ce don sace-sace. Kai da jin abinda Metrick yayi, kasan barawo ne. Sato lambobin katin adashin bankin jama’a yayi har dubu ashirin. Da ya tsira watakil da yayi kudi yanzu!

Kammalawa

Kada mai karatu ya gaji, a mako mai zuwa zamu ci gaba da bayani kan tsarin ayyukan su da kuma hanyoyin da suke bi wajen wannan sana’a. a ziyarce mu a http://fasahar-intanet.blogspot.com, ko ta 08034592444. Idan kana da Imel, ka aiko ta fasaha2007@yahoo.com. A ci gaba da kasancewa tare da mu.

Kwayar Cutar Kwamfuta (Computer Virus) #1

Gabatarwa

Daga wannan mako in Allah Ya yarda, zamu fara bayanai kan manyan matsalolin da ke damun kwamfuta da masu amfani da ita a wannan zamani da muke musamman. Kamar dai yadda dan Adam yake ne; yana da damuwoyi da dama da ke masa kaidi wajen tafiyar da rayuwa ingantacciya kuma cikin sauki. Haka na’urar kwamfuta take; akwai matsaloli da ke mata karan-tsaye wajen gudanar da ayyukan da aka kera ta don yin su, cikin sauki. Wadannan matsaloli suna da yawa, amma zamu dauki wadanda suka shafi lafiyar ta da kwakwalwanta ne kadai, don su ne manyan matsalolin da suka fi kowanne tasiri wajen dama mata lissafi, musamman cikin wannan zamani da aka samu kwararru kan ilimin ta, birjik a duniya. Kamar yadda taken wannan kasida ya nuna, zamu yi bayani ne kan kwayoyin cututtukan da ke damun na’urar kwamfuta a yau; daga ina suke; ta yaya suke shiga jikin ta har su kai ga kwakwalwa; mene alamun da ke nuna cewa kwamfuta ta kamu da irin wadannan cututtuka masu sanya ta zazzabi mai tsanani, a wasu lokuta ma su hana ta sakat har su kai ta ga sumewa? Abin da muka tanada kenan a yau. Mako mai zuwa zamu kawo bayanai kan wadanda ke da alhakin kirkiran wadannan cututtuka da kuma manufofin su. Mu kuma ji bayanai kan hanyoyin da su suke bi wajen yada wadannan cututtuka. Daga karshe kuma masu karatu su samu bayanai kan hanyoyin magance ire-iren wadannan matsaloli. A kasance tare da mu.

Computer Virus: Ma’ana da Asali

Idan aka ce Computer Virus, a turance, ana nufin kwayoyin cutar da ke haddasa ma kwamfuta matsaloli ne na rashin lafiya; ko su rinka aikin liken asiri a cikin ta, tare da aika ma marubucin su bayanai, ko su sauya mata bayanan da take dauke dasu, ko su goge su, ko kuma a wasu lokutan ma, su sumar da ita. Su wadannan kwayoyin cuta ba wasu abubuwa bane face bayanai da ke kumshe da haruffa ko lambobi da aka rubuta su ta amfani da kwarewar gina manhajar kwamfuta, watau Programming Language. Wadannan jakunkunan bayanai na dauke ne da umarni da marubucin su ke ba kwamfuta. Don haka da zaran sun shigi kwamfuta, to ba abinda ya rage mata sai bin umarnin da ke cikin su. Suna samuwa ne ta hanyoyi uku; ko dai ya zama bayanai ne zalla da aka taskance su cikin jakar adana bayanai. A turancin kwamfuta ana kiran su Virus Text Files. Irin wadannan nau’ukan kwayoyin cuta idan suka shigi kwamfuta ba a ganin su kai tsaye, don lungu suke samu su buya, iya kwatancin umarnin da ke cikin su, daga marubuci ko makirkirin su. Sai nau’i na biyu da ke zuwa a matsayin masarrafa. Watau jakar bayanai da za a iya shigar ma kwamfuta, a iya budo shi ana amfani da shi. Su kuma ana kiransu Virus Executable Files. Idan har ka matsa su don shigar ma kwamfuta, to ka nemo mata rigima. Hanya ta uku ita ce ta jakunkunan bayanan da ke dauke da hotuna masu irin wadannan kwayoyin cuta. Galibi hotuna ne masu dauke da tallace-tallace; na batsa ko kuma na harkan caca. Watakila mai karatu yayi ta mamaki: yaya daga shigar da jakan bayanai a cikin kwamfuta kuma sai ta rikice ko sume? Ai ba a nan take ba, wai an danne bodari a ka. Idan kana son gane yadda lamarin yake, ka kwatanta da jikin dan Adam. Idan kwayar cuta ta shiga jikin sa, to dole ne sai an samu sauyin yanayin lafiya a tattare da shi. Don me? Saboda kwayar cutar ta sha banban da dabi’ar jikin sa. To haka ma irin wadannan bayanai da ke shiga kwamfuta; umarni ne a cikin su da maginin su ke baiwa kwamfutar, kuma a matsayinsa na wanda ya san yadda gini ko zubin tsarin manhajan ta yake, ya san hanyoyin da zasu iya zama matsala a gareta. Don haka da zaran sun shigo, sai ta rikice.

Hanyoyin Kamuwa da Yaduwa

Wadannan cututtuka sun fara samuwa ne tun kirkiran kwamfuta da manhajojin ta, kuma akwai manyan hanyoyi guda biyu da kwamfuta ke iya kamuwa da su. Hanyar farko ita ce ta amfani da hanyoyin shigarwa ko fitar da bayanai ta kwamfuta, watau Storage Devices, a Turance. Ma’adanai ne da ake amfani da su wajen shigar ma kwamfuta bayanai na haruffa da taswiro ko hotuna da dai sauran su. Sun hada da Floppy Disk, mai cin mizani miliyan daya da rabi, da kuma Zip Diskette, mai cin mizanin bayanai sama da miliyan goma, da kuma Flash Disk, wanda a yanzu aka fi amfani dashi. Shi Flash Disk dabaka-dabaka ne; akwai mai cin miliyan dari da ashirin da takwas, da mai cin miliyan dari biyar da goma sha biyu, da kuma mai cin biliyan daya har dai zuwa sama. Dukkan wadannan ma’adanai ne da ake amfani da su wajen shigar da bayanai ko debo su daga kwamfuta. Idan suna dauke da kwayoyin cutar kwamfuta, ka shigar dasu cikin kwamfutarka, to nan take zasu nemi wuri a cikin ta su labe. Hanya ta biyu ita ce ta hanyar Intanet. Nan ma kana iya jefa kwamfutarka cikin hadari. Idan ka sauko (Download) ma kwamfutarka da masarrafa (Software) mai dauke da kwayoyin cuta, yanzu zata kamu. Haka idan ka cika ziyartan gidajen yanar sadarwa na caca da batsa, kana matsa duk hoton da ka gani, kana iya kamuwa da wadannan cututtuka. Haka kuma idan ka cika sauko (Download) da duk jakar bayanai da ka ga an aiko maka ta Imel dinka, ba tare da ka san mai aikowa ba, nan ma kana iya kamuwa da wannan cuta. Galibin sakonnin da ake aiko mana cikin Imel din mu wadanda bamu san mai aiko su ba, watau Spam Mails, duk za ka samu suna dauke da makalutun bayanai (Attachments), kuma sau tari za ka samu akwai kwayar cutar kwamfuta cikin su. Wadannan, a takaice, su ne shahararrun hanyoyin da ake bi a kamu da cutar kwamfuta.

Alamun Kamuwa

Idan kwamfuta ta kamu da cuta, ba kowa ke iya ganewa ba, sai wanda ya saba mu’amala da ita a kullum. Ko shi ma, ba kowanne zai iya ganewa ba. Kwamfuta na iya kamuwa da cuta, amma kuma ba a gane ba. Kai a takaice dai, akwai alamun da za a iya ganewa ba tare da sai an sha wahala ba. Akwai kuma wadanda sai kwararre ke iya gane su. Nau’ukan farko sun shafi shahararrun alamu masu bayyana, wadanda ko da baka san cewa kamuwa tayi ba, ka san cewa akwai matsala. Sun hada da yawan saibi. Idan ka bata umarni, sai ta dauki lokaci kafin ta karbi umarnin ka. Muddin kaga haka yaci gaba, lokaci mai tsawo, to akwai matsala. Haka idan kaga tana yawan sumewa da kamewa alhalin kana aiki da ita. Wannan shi ake kira Hanging a turancin kwamfuta. Muddin ta ci gaba da haka, kuma ba a jone kake da Intanet ba, to akwai matsala. Haka idan ka nemi wasu jakunkunan bayanan ka ka rasa, ko kuma ka samu wasu, ka rasa wasu, ko kuma ka budo jakunkunan, ka samu wasu bakin bayanai da baka san dasu ba, masu dauke da wasu irin sunaye marasa kan gado, to da matsala. Haka idan ka kasa bude jakunkunan bayanan ka gaba daya, ko kuma idan ka budo guda daya, sai su yi da budowa ba tare da ka budo su da kanka ba, to duk alama ne da ke nuna cewa kwamfutar ka ta kamu. A wasu lokuta kuma zaka samu kwamfuta na mutuwa da kunna kanta, ba tare ka kashe ta ba, haka kawai! Duk wannan alama ne da ke nuna kamuwa. Idan kuma cutan ya ga dama, yana iya gurbata maka bayanan ka gaba daya; duk wanda ka budo sai dai ka yi ta ganin wasu shirmen sunaye ko haruffa. Duk aikin su ne. A wasu lokuta kuma kwamfutar na iya kamuwa, amma ba za ka taba sani ba. Galibin lokuta sai an sanya manhajar goge cutar kwamfuta, watau Antivirus Software, sannan ake iya ganowa da cire su. Idan kuma cutar mai tsanani ce, illolin ta na iya haddasa ma kwamfuta hadari mai girma, ta yadda sai an sanya mata wani sabon ruhi ko babban manhaja sannan za ta iya ci gaba da aiki. Wannan manhajan ba ya iya magance mata matsalolin ta.

Nau’ukan Kwayoyin Cutar Kwamfuta

Suna nan da yawa! Da farko dai shahararren sunan da aka fi sanin su dashi shine Computer Virus, a turance. Amma a karkashin wannan suna akwai rukuni wajen hudu, iya gwargwadon girma/tsanani ko kuma yanayin illa ko aikin da cutar ke iya yi a cikin kwamfuta. Da farko akwai kwayoyin cututtukan da ake tsofa su cikin masarrafan kwamfuta da galibi ake samu kyauta a Intanet. Su ana kiran su Spyware, kuma aikin su shine yin leken asiri ga uban gidan su, watau wanda ya gina manhajan kenan. Akan sanya su ne cikin masarrafan, don duk lokacin da ka jona kwamfutar ka da Intanet, wannan masarrafa da ka samo kake amfani da ita kyauta, ta rinka aika ma mai shi da bayanai kan tsarin abinda kake yi. Yai haka ne don wata manufa mummuna ko kyakkyawa. Galibi na yin haka ne don sanin yawan wadanda suke amfani da wannan manhaja nasu. Amma a ka’ida bai dace ba. Sai kuma rukuni na biyu, watau Malware, wadanda su ma a cikin manhajojin kwamfuta da ake samu ta Intanet ake sanya su. Sai dai sabanin na farko, su wadannan aikin su na cutarwa ne kai tsaye. Idan ka sake suka shiga kwamfutarka, nan da nan za ka fara ganin alamun rashin lafiya tattare da ita. A kataice dai cuta ce ta kwamfuta mai halakarwa. Sai rukuni na uku, wadanda ake kira Adware. Su kuma galibi idan kana yawan mu’amala hotunan tallace-tallace ne zaka iya kamuwa da su. Cututtuka ne na kwamfuta, masu dauke cikin hotuna masu motsi ko marasa motsi. Idan ka matsa (Click) hotunan da suke dauke dasu, da zaran shafin hoton ya budo, to kwamfutarka ta shiga kenan, muddin ka ci gaba da ta’ammali da wannan shafi. Wadannan cutattuka an fi samun su a gidajen yanar sadarwa na caca da batsa da kuma katuttukan gaishe-gaishe (Greetings Cards). Sai rukuni na karshe, watau Trojan Horse. Idan irin wannan cuta ya shiga kwamfutarka, to gaskiya hanya mafi sauki shine kayi mata juyen ruhi kawai, watau Formatting. Domin yana mallake ta ne gaba daya, ya bi ta ya mamaye; ya hana ka aiki da komai a kwamfutar gaba daya. Idan Trojan Horse ya auri kwamfutarka, sai makabarta, Yalla! Domin zai mallake manyan ma’adanta ne, watau Disk Drives, ya hana ka budo komai, ya rikita kwamfutar gaba daya. Wasu lokuta idan ya ga dama, sai ya dasa wani shafi guda daya, wanda zai rufe fuskar kwamfutar ma gaba daya; baka iya komai. Idan kwamfutar ka a jone take da Intanet, ya fuskanci kana niyyar budowa ko kuma sauko da manhajar goge cutar kwamfuta, sai ya kashe kwamfutar gaba daya, ya sake kunna maka ita. Amma idan ba can ka nufa ba, shikenan. A takaice dai, cuta ne mai lura da dukkan abinda kake yi. Idan aikin ka ya shafi jakunkunan bayanai ne zalla, sai ya barka (iya gwargwadon umarnin da uban gidan sa ya bashi). Amma idan ya ga ka nufi Intanet da rariyar lilo da tsallake-tsallaken ka, watau Browser, sai ya kashe kwamfutar kawai. Wannan ya taba faruwa da ni shekaru kusan uku da suka gabata. Sai da na sauya ma kwamfutar wani sabon ruhi na zauna lafiya.

Kammalawa

A bayyane yake cewa babban matsalar da ke damun kwamfutoci a halin yanzu shine cututtukan da ke mata illa wajen hana ta aiwatar da ayyukan ta cikin sauki. A mako mai zuwa zamu kawo bayanai kan wadanda ke da alhaki wajen samar da wadannan cututtuka da kuma manufofin su. Har wa yau zamu kawo nau’ukan hanyoyin da suke bi wajen yada ire-iren wadannan cututtuka. Idan akwai tambayoyi a rubuto ko bugo waya ta 08034592444, ko kuma a aiko sakon Imel ga fasaha2007@yahoo.com. Idan da hali, sai a ziyarci mudawwanar da muka tanada don wannan shafi: http://fasahar-intanet.blogspot.com. A ci gaba da kasancewa tare dam u.

Friday, March 14, 2008

Fasahar Sadarwa ta "Infra-Red"

Gabatarwa

A yau mun dawo don ci gaba da bayani kan tsarin sadarwa ta wayar iska, inda zamu yi bayani kan wani tsari, makamancin tsarin da ya gabata na Bluetooth. Wannan tsari shine tsarin sadarwa ta amfani da fasahar sadarwa ta Infra-red. Kamar tsarin sadarwa ta Bluetooth, Infra-red ya kunshi tsarin sadarwa ne daga wani kayan fasahar sadarwa zuwa wani, amma a iya tazaran da bai kai na Bluetooth ba. A yau zamu ji tarihin wannan tsari ; yaushe ya samu, me da me ake yi dashi, yaya tsarin ke kasancewa, wasu irin kayayyakin fasahar sadarwa ne ke amfani dashi, kuma me ye alakar da ke tsakanin fasahar sadarwa ta Bluetooth, da na Infra-red ? Idan mai karatu na tare damu, duk zai samu wadannan bayanai cikin yardan Ubangiji. A biyo mu :

Ma’ana da Tarihin Infra-red

Kalmar Infra-red, kalma ce mai dauke da bangarori biyu ; bangaren farko shine Infra ; na biyun kuma Red. Wannan tasa a galibin wurare zaka ga ana sanya alamar ‘dash’ a tsakani, watau a rubuta Infra-Red, maimakon Infrared, kamar yadda muka saba fada da rubutawa a lokaci guda. Ko a cikin kamus din turanci da galibin manyan littafan kimiyyar fasahar sadarwa ta zamani, sukan raba kalmomin da alamar da ke nuna cewa bangare biyu take kumshe dashi. To me wannan kalma ke nufi ? Bangaren farko watau Infra, kalma ce da aka tsakuro daga harshen Latin, kuma yana nufin “kasa da” wani abu, a misali. Shi kuma bangare na biyu, watau Red, kalma ce ta turanci, wacce ke nufin “launi ja”. Kenan, abinda Kalmar Infrared ke nufi shine: kasa da launi ja! Wannan fassara ce ta zahiri. Amma a fasahance idan aka ce Infra-red, ana nufin hanyar sadarwa ta zamani wacce ke amfani da makamashin harske kasa da launin ja, mai dumi, da ke taimakawa wajen sadarwa a tsakanin kayayyakin fasahar sadarwa na zamani. An kuma siffata wannan nau’in haske ne da Infra, saboda kwayan ido baya iya tsinkayarsa. Ba kamar sauran nau’in haske irin na rana da muke tsinkaya har mu ji ya ishe mu ba. An gano tasirin wannan yanayi ko makamashin haske ne shekaru dari biyu da suka gabata, inda aka lura da cewa akwai wani tasiri mai amfani da ke taimakawa wajen gano abubuwa da dama ; daga aikawa da sauti zuwa gano darajar yanayi ; daga gano cututtuka zuwa aikawa da sakonni ; daga daukan hoto zuwa magance cututtuka, duk ta amfani da haske da ke samuwa a wannan sararin samaniya da Allah Ya hore mana !

Asali da Bunkasar Makamashin Infra-red

Tsarin gudun haske da maimaituwar sa da ke samuwa a sararin samaniya, watau Electromagnetic Wave, na da bangarori biyar ko shida, kuma kowanne daga cikin su na da nashi aiki wajen taimaka ma dan Adam yin wani abu da zai amfane shi (idan ya binciko kenan ko gane hakan), ko kuma iya cutar dashi, idan ya shantake yaki bincikan tasirin wannan haske dake darsuwa a muhallin sa a kullum. Banganren farko shine tsarin haske mai dumi na lantarki mai takaitaccen maimaituwa, amma mai cin dogon zango wajen aikawa da sako na sauti. Wannan shi ake kira Radio Waves, kuma dashi ne ake iya aikawa da shirye-shiryen gidajen rediyo da talabijin da kuma shi ne har wa yau, ake amfani wajen gina na’urar hangen nesa da ke dukkan filayen jirgin sama, watau Radars. Yana daukan dogon zango, amma yana da takaitaccen maimaituwa, watau Frequency rate. Sai kuma mai biye masa, watau tsarin haske mai tattare da dumi, mai taimakawa wajen dafe-dafe, kuma da wannan tsari ake amfani wajen tsara na’urar dumama abinci da sauran kayayyakin makulashe,watau Microwaves. Sai kuma na uku, wanda haske ne da ke tattare da dumi da kuma launi, amma kamar sauran tsarin hasken da suka gabata, dan Adam ba ya iya ganinsu da idon sa; kasa suke da ganin sa, sai dai kawai ya ji su. Wannan shine tsarin hasken da ake kira Infra-red, kuma ana amfani dashi wajen yin abubuwa da dama, ciki hard a aikawa da sakonni a tsakanin kayayyakin sadarwa na zamani. Sai tsarin haske na gaba shine wanda ya kumshi launuka bakwai da ake dasu a Bakan Gizo, watau Rainbow (Red, Orange, Blue, Yellow, Green, Indigo & Violet). Wannan nau’in haske shine hakikan haske da muke samu daga rana amma wanda ke riskan mu a wannan duniya da muke ciki; tataccen haske kenan, watau Visible Light. Bayan wannan sai kuma nau’in haske mai tsanani da ke samuwa daga rana; gundarin hasken kenan, wanda ke fitowa kai tsaye daga rana. Ba halittar da zata iya jure masa. Wannan shi ake kira Ultraviolet Light, kuma yana da saurin maimaituwa wajen isa ga abinda ya hasko, mai cin gajeren zango. Idan ya fito daga rana, akwai dabaka-dabaka da Allah Yai masa a sararin samaniya da ke tace shi, ya takaita mana haske da zafin sa zuwa nau’in hasken da muke iya rayuwa cikin sa. Sai kuma hasken na’urar bincike ko hango cututtuka da ke jikin dan Adam ko halittu, watau X-Ray Machine. Wannan nau’in haske ne da ke cin gajeren zango, mai saurin maimaituwa don ya darkake duk abinda aka haska shi gareshi. Da shi ake hasko illolin da ke damun mu galibi a asibitocin mu; dashi ake hango jarirai da lura da halin da suke ciki. Wadannan, a takaice, su ne tsarin gudun haske da maimaituwansa da muke mu’amala dasu a sararin wannan duniya da muke ciki. Kada mu shagala, bayani muke kan tsarin fasahar sadarwa ta Infra-red.

An fara amfani da wannan nau’in sadarwa ne a kayayyakin fasahar sadarwa cikin shekarar 1994, amma kafin nan, ana amfani dashi ne wajen kera na’uran hangen nesa, da wajen magance cututtuka da kuma daukan hotuna daga sararin samaniya. Haka ma na’urar Remote Control da muke amfani da ita wajen sarrafa akwatin talabijin mu, duk da makamashin Infra-red aka gina ta. A takaice ma dai, bayanai sun nuna cewa an yi amfani da makamashin Infra-red cikin yake-yaken da aka yi ta gwabzawa a yakin duniya na biyu. Hukumar da ta kirkiro wannan tsari a kayan fasahar sadarwa kuma ita ce Infra-red Development Association (IrDA). A halin yanzu an shigar da nau’in fasahar Infra-red cikin kayayyakin fasahar sadarwa irin su wayar salula; kana iya aikawa da sakonnin lambobin waya da katittika daga wayar ka zuwa wayar abokin ka; kana iya aikawa da hotanni, da kuma jakunkunan sauti na wakoki ko karatuttuka da sauran bayanai. Haka ma an shigar da wannan nau’in sadarwa cikin na’urar daukan hoto ta zamani (Digital Camera). Bayan ka dauki hotuna, kana iya aikawa da su ta wannan hanya; kana iya aikawa dasu cikin kwamfutar ka, ko kuma na’urar sawwara hotuna ko bayanai, watau Scannin Machine, don ta bugo maka su waje ka gani. Haka na’urar sawwara hotuna daga maaddan su ta asali zuwa bayanai na haske, watau Scannin Machine, tana dauke da wannan fasaha, kuma kana iya shirya alaka tsakanin ta da kwamfutarka, don aika mata da hotuna ko bayanai ta sawwara maka su nan take.. Har way au, akwai wannan fasahar sadarwa cikin kusan dukkan kwamfuta ta zamani, kuma zaka iya hada alakar sadarwa tsakaninsu.

Tsarin Sadarwa

Sabanin fasahar Bluetooth, sadarwa a tsakanin kayayyakin fasahar sadarwa masu dauke da makamashin Infra-red ya sha banban. Ba a bukatar doguwar tazarar da ta gota taku uku, ko kuma mita guda, watau 1meter. Wannan shi yayi daidai da digiri talatin (30 Degrees). Har way au, fasahar Infra-red na iya aiwatar da sadarwa ne idan ya zama babu wani shamaki komai kankantar sa tsakanin kayayyakin sadarwa biyu. Idan akwai shamaki, ko da na kaurin yadin riga ne, sadarwa bat a yiwuwa. Amma sabanin yadda muka dauka, cewa sai an hada wayar salula jiki-jiki kafin a iya aikawa da sako ta Infra-red, ba haka abin yake ba. Idan an yi haka ba komai, amma ba ka’ida bace cewa dole sai ta haka za a iya sadarwa. Har way au, fasahar sadarwa ta Infra-red ta dara Bluetooth a wurare da dama; baka bukatar sai ka nemi abokin huldan ka ta hanyar barbaran wayar salularsa, a a. Da zaran ya kunna tasa shikenan. Amma Bluetooth dole ne ka bata lokaci wajen neman abokin hulda da kuma barbaran wayar sa. Haka na’urar Infra-red ta fi gaugawa wajen sadar da bayanai, wannan tasa zaka iya aikawa da bayanai masu mizani mai yawa cikin kankanin lokaci, sabanin Bluetooth uwar saibi da nawa; duk kwaskwariman da ake ta mata shekara-shekara. Wannan ya faru ne saboda ka’idar da ke taimaka ma Infra-red sadarwa, watau Very Fast Infra-red Protocol (VIFR Protocol) ta shallake wacce ke isar ma Bluetooth, nesa ba kusa ba. A daya bangaren kuma, wannan bai sa Bluetoth ta gaza ba kwata-kwata; sadarwa ta Bluetooth ba ta bukatar dole sai masu sadarwa na tsaye cif, ba motsi. Kana iya kunna Bluetooth dinka, ka sanya cikin aljihu, ka ci gaba da harkokin ka alhali wani na karban sako daga gareka. Haka fasahar Bluetooth ba ta saurara ma wani shamaki; ko da shamaki ko babu, kana iya aiwatar da sadarwa kai tsaye. Ka ga kowa da nashi maziyyar kenan. A cewan masana ci gaban fasahar sadarwa ta zamani, zai yi wahala wani ya doke wani daga kasuwa. Domin kowanne cikin su na da nashi siffa wacce abokin mukabalar sa ba shi da ita. A takaice dai kowanne na da fagen sa, kuma zasu ci gaba da habbaka lokaci-lokaci, iya gwargwadon yadda bincike ko mu’amala da su ya kama.

Kammalawa

A halin yanzu na san masu karatu sun fahimci tsarin da wadannan kebantattun hanyoyin sadarwa ke bi wajen aikawa da kuma karban sakonni. A mako mai zuwa za mu kawo bayanai, daya na bin daya, kan babban cutar da ke damun masu rike da kwamfutoci a duniya, musamman cikin wannan zamani da muke ciki. Idan akwai sakonnin neman karin bayani a rubuto ta 0803459244, ko kuma a aiko da sakon Imel kai tsaye ta fasaha2007@yahoo.com. Idan ba a gaji da lilo da giza-gizan sadarwa ta Intanet ba, a iya kai mana ziyara a Mudawwanar da muka bude ma wannan shafi da ke: http://fasahar-intanet.blogspot.com. A ci gaba da kasancewa tare da mu.

Tuesday, March 4, 2008

Fasahar Sadarwa ta "Bluetooth" (2)

Matashiya

A makon jiya mun yi tattaki ne zuwa dakin bincike don tsamo bayanai da suka shafi ma’ana, asali, tarihi da kuma bunkasar fasahar sadarwa ta Bluetooth, in da a karshe muka karkare da cewa wannan fahasar sadarwa ta bunkasa ne saboda tasirin ta wajen sawwake aikawa da sakonni daban-daban ta hanya mafi sauki, ba sai an yi ta hakilon jona wayoyi a jikin kayayyakin sadarwa ba. A yau zamu ci gaba da bayani kan nau’ukan kayayyakin da ke dauke da wannan tsarin sadarwa mai kwarjini, da kuma tsarin aikawa da sakonni ta amfani da wannan sabuwar fasaha. Idan hali yayi, za mu zurfafa bayani kan abinda ya shafi “ka’idojin sadarwa” (Communication Protocols) da kuma zangunan da ke sawwake wannan tsarin sadarwa, a fasahance, watau Protocol Layers. A biyo mu:

Kayayyakin Sadarwa Masu “Bluetooth”

A farkon al’amari galibin mu mun dauka wannan fasahar sadarwa ta Bluetooth na dauke ne cikin wayoyin salula kadai. Amma ga duk wanda ya karanta kasidar mu ta makon jiya, ya san cewa akwai kayayyakin fasahar sadarwa da dama da ke dauke da wannan fasaha a halin yanzu. Duk da cewa wayar salula ce nau’in farko wajen samun wannan fasaha a shekarar 2001. To akwai ta cikin wayar salula, ‘yar madaidaiciya, ba yar karama ba. Na tabbata nan da wasu ‘ya lokuta ko shekaru, za a fara shigar da ita cikin kananan wayoyin salula. Idan ka samu wayar salula nau’in Nokia, SonyErricsson, Motorola, da dai sauran su, duk suna dauke da wannan hanyar sadarwa ta Bluetooth. Bayan wayoyin salula, sai kuma kwamfuta, manya da kanana, wadanda ake kerawa a wannan zamani, duk suna dauke da wannan fasaha. Idan ka samu kwamfutar tafi-da-gidan ka, watau Laptop, zaka samu tana dauke da nau’in sadarwa ta wayar iska, watau Wireless Network, wanda ke sawwake mata saduwa da ‘yar uwanta ba tare da an jona mata wayar kebul ba, zaka kuma samu tana dauke da wannan fasaha ta Bluetooth. Don haka, zaka iya aikawa da jakan bayani na sauti (sound files), ko haruffa (text files) ko kuma hotunan majigi (video files). Haka na’urar sauraron wakoki watau MP3 Player, irin ta zamani, duk akwai masu dauke da fasahar Bluetooth. Galibin mutane masu irin wannan na’ura na iya aikawa da wakoki zuwa dukkan wata kwamfuta ko wayar salula mai dauke da wannan fasaha ta Bluetooth. Haka radiyoyin mota irin na zamani su ma yanzu, galibi suna dauke da wannan fasaha. Idan radiyon na kunne, za ka iya aikawa da waken da ake bugawa daga rediyon zuwa ga wayar salular da ke dauke da wannan fasaha, kai tsaye, ba tare da matsala ba. Haka idan kana da na’urar sauraron wake irin ta kunne, watau Headset, galibi su ma suna dauke da wannan fasahar sadarwa. Kana iya aikawa da wakoki daga nan zuwa kowace irin fasahar sadarwa ta zamani da ke dauke da fasahar Bluetooth. Bayan haka, akwai nau’rar daukan hoto irin na zamani, watau Digital Camera, duk su ma sun samu shiga duniyar Bluetooth. Idan ka dauki hotuna, baka bukatar sai ka jona ma kwamfutar ka wayoyi kafin aikawa da hotunan cikin kwamfutar. Kawai sai dai ka kunna na’urar, don aikawa da su kai tsaye ba tare da matsala ba.

Idan muka koma kan na’urar kwamfuta ta kan tebur (Desktop) milsali, tana dauke da hanyar aikawa da sakonni ta Universal Serial Bus, wanda ake kira USB Port. Wannan hanya na dauke ne da ka’idar mu’amala da kwamfuta, kuma hakan na faruwa ne ta hanya makamanciyar ta ; ma’ana, akwai hanyoyin aikawa da sakonni masu irin wannan nau’i, irin su Flash Drive. A halin yanzu akwai irin wadannan kayayyaki da aka tsara su don baiwa kwamfutar da bata da wannan fasaha ta Bluetooth ginanne a cikinka, daman aikawa ko karban bayanai a wannan tsari na sadarwa. Ana kiran su Bluetooth USB Devices. Ba a kwamfuta kadai ba, duk wani kayan fasahar sadarwa mai dauke da irin wannan nau’i na aikawa da karban bayanai, zaka iya lika shi a jiki, don aikawa da karban bayanai. Har wa yau, ta amfani da na’urar buga bayanai na kwamfuta, watau Computer Printer, za ka iya ba ta umarni don buga maka bayanai da ke dauke cikin wayar salular ka mai dauke da fasahar Bluetooth. Haka idan kwamfutar ka na dauke da wannan fasaha, ba ka bukatar sai ka jona na’urar buga bayanai (Printer) da kwamfutarka, a a, sai ka kunna Bluetooth din ka kawai, ka aika da shafukan da kake son a buga maka su cikin sauki. A karshe, kamar yadda bayani ya gabata a makon jiya, cikin shekarar 2007 ne aka kirkiri akwatin talabijin mai dauke da wannan fasaha ta Bluetooth. Abinda wannan ke nufi shine, za ka iya aikawa da shirye-shiryen da ake yi a cikin talabijin dinka, kai tsaye zuwa cikin kwamfutarka ko wayar salularka, idan har tana da mizanin da zai iya daukan bayanan. A karshen wannan shekarar ne har wa yau, aka kirkiri na’ur lasifika ta sauraron FM a cikin mota, mai dauke da wannan fasaha. Wannan na’ura ana kiranta MotoRokr T505 Bluetooth In-Car Speakerphone Digital FM Transmitter. Dankari! Ta amfani da wannan na’urar jin rediyon FM, kana iya karban kiran da aka yi maka ta wayar salular ka, muddin mai kiran ka na dauke da fahasar Bluetooth a wayar sa. Da zaran ya kira ka, maimakon wayar salular ka ta amsa, sai wannan na’ura ta lasisfika ta kashe kanta na wucin gadi, ta fara kara. Zaka iya amsa kira ta lasifikar, da zaran ka gama sai ta ci gaba da watso maka shiri ko waken da kake ji kafin wannan lokaci. Wannan na’ura akan sayar da ita ne a farashin da bai wuce dalar Amurka dari da arba’in ($140.00) ba, wajen naira dubu goma sha takwas kenan nairan Nijeriya. Kamfanin sadarwa ta Motorola ce ta kirkiri wannan na’ura, amma nan da wasu ‘yan lokuta, za a samu irin sa daga kamfanoni irin su Jabra, Nokia Corporation da Parrot. Wadannan, a halin yanzu su ne galibi kuma shahararrun kayayyakin fasahar sadarwa da ke dauke da wannan fasahar aikawa da sakonni ta Bluetooth. To sai me?

Tsarin Aikawa da Sakonni ta “Bluetooth”

Kafin mu yi bayani dangane da tsarin da kayayyakin fasahar sadarwa ke bi wajen aikawa da sakonni ta amfani da na’urar Bluetooth, zai dace mu dubi kadan cikin ka’idojin da ke sawwake wannan sadarwa a farkon lamari. Idan mai karatu bai mance ba, mun sha kawo bayanai kan ka’idojin sadarwa a wannan shafi, kuma muka nuna cewa yardaddun ka’idoji ne da dukkan masu fada-a-ji a wannan fanni suka amince da su wajen sadarwa. Wadannan ka’idoji da aka yarda dasu, su ake shigarwa cikin kayayyakin fasahar sadarwa a fasahance, yayin da ake kera su, don ya zama akwai “fahimtar-juna” a tsakanin su, idan aka tashi hada su alaka da ‘yan uwansu masu wannan sifa ginanniya. Idan muna son fahimtar wannan cikin sauki, mu dubi tsarin kai-komo cikin gari, a mota. Duk mai tuka mota a cikin biranen mu a yau, ya san cewa, da zaran yazo wajen danja ya ga an nuna masa launi ja, to dole ne a gareshi ya tsaya. Idan launin ja ta dauke, aka nuna masa koriyar launi, to sai ya ci gaba da tafiya. Wannan ka’ida, sananniya ce wajen duk masu tukin motoci da ma masu tafiya a kafa. To amma idan babu danja saboda daukewar wutar lantarki, sai duk wajen ya cakude, mutane su kasa fahimtar junansu; kowa so yake ace shi zai wuce ba dan uwansa ba. Don me ? Don babu tsari, kuma babu ka’ida a tsakanin direbobi a yayin da aka rasa sananniyar ka’ida ; kowa ra’ayin sa yake bi.

Akwai ka’idoji masu dama da suka shafi wannan tsarin sadarwa ta Bluetooth, amma guda hudu kawai za mu kawo, don su ne masu siffata mana mafi karancin tsarin da ake bukata kafin hada alaka a tsakanin kayayyakin fasahar sadarwa masu dauke da Bluetooth. Da farko dai, wannan fasahar sadarwa na amfani ne da tsarin aikawa da sakonnin ta siginar rediyo, watau Radio Frequency Waves (RFW), wanda a iliman fasahar aikawa da sakonni ta zamani ake ma lakabi da Spread Spectrum. Wannan tsari na Spread Spectrum shine tsarin da ke aikawa da sakonni ta hanyar nemo siginar rediyo mai alaka da abokin huldan sa, daga mafi karancin zango, sai ya yalwata siginar zuwa zango mafi fadi don sawwake hanyar sadarwan. Wannan tsari na dauke da manyan ka’idoji guda hudu da ke sawwake wannan sadarwa ; akwai Baseband Protocol (BP), watau ka’idar da ke haddasawa ko kuma samar da siginar rediyo (Radio Frequency Waves) don tabbatar da yanayin sadarwa a lokacin da mai son sadarwa ke bukata. Hakan kuma na faruwa ne daga lokacin da ka kunna na’urar Bluetooth da ke jikin wayar salular ka, don nemo abokin hulda da ke da wannan tsari a waya ko abin sadarwan sa. Sai kuma Link Manager Protocol (LMP), wanda ke yin aikin sa da zaran Baseband Protocol ya gama nashi aikin. Shi Link Manager Protocol aikin sa shine haifar da sadarwa a tsakanin wayar salula da wata wayar ko fasaha mai dauke da Bluetooth, don tabbatar da tsarin sadarwan. Wannan ka’ida ce har wa yau ke tabbatar da tsaro ga jakar bayanai da ake son aikawa a tsakanin kayayyakin fasahar sadarwan biyu. Daga nan kuma sai ka’ida ta gaba, watau Logical Link Control & Adaptation Protocol (L2CAP), wacce ke kacalcala bayanan da ake son aikawa daga wayar da ake son aikawa da su, zuwa irin yanayin da suka dace a aika dasu. Idan masu karatu basu mance ba, wannan aiki shi kwamfuta ke yi a zangon Presentation Layer, kamar yadda bayani ya gabata a kasidar Tsarin Aikawa da Sakonni a Tsakanin Kwamfutoci (2). Za a kacalcala bayanan ne, don sawwake tsarin aikawa dasu. Da zaran sun isa masaukin su a daya bangaren, akwai ka’idar da za ta gyatta su zuwa yanayin su na asali. Har wa yau, wannan ka’ida ce ke tabbatar da samun yanayin aikawa da sako mai inganci. Sai kuma ka’ida ta karshe, watau Service Discovery Protocol (SDP), wacce ke zakulo maka dukkan wata wayar salula da ke dauke da fasahar Bluetooth da zaran ka nemo, ta kuna nuna maka sunan da mai wayar ya bata ko kamfanin da ta kirkiri fasahar ta bata. Wannan ka’ida ce ke hada alakar idan ka zabi wacce kake son aika mata. Misali idan akwai wayoyin salula guda biyar masu kunne da Bluetooth din su a yayin da kake neman abokin huldan ka, zaka ga dukkan su, da sunayen su, sai ka zabi wacce kake son hulda da ita. Idan ka zaba, wannan ka’ida ce ke yiwo maka barbaran wacce kake nema, kai tsaye. Wadannan, a takaice, su ne shahararrun ka’idojin aikawa da kuma karban sakonni ta hanyar sadarwa ta Bluetooth, a fasahan ce. A yanzu ga yadda yanayin ke kasancewa, a zahirance.

Aikawa da Sakonni

To kamar dai yadda muka saba ne, idan kana son aikawa da sako ta Bluetooth, abu na farko shine “neman” wayar salular da kake son aika mata da sakon. Wannan shi ake kira Searching, a turancin fasahar sadarwa. Da zaran ka yi wannan, ka’idar da ke lura da wannan aiki zata nemo maka wadanda ta hararo maka su, kai tsaye. Dole ya zama suna tazaran da bai wuce taku talatin ba (30 Feets) ko mita goma (10 Meters) daga inda kake. In sun wuce wannan tazara, ba za ka taba hararo su ba. Idan aka hararo maka su, zaka samu bayanan da suke dauke dasu, ko kuma sunayen da masu su suka basu. Da zaran ka nemo wayar da kake son hulda da ita, sai ta sanar da mai wayar cewa ana neman sa, idan ya amince, ta hanyar matsa “Accept”. Idan ya matsa, sai wayar ka ta nemo ka’idojin da suka dace tabi wajen aika sakon, ta kuma lika ma wannan waya da ta barbaro alamar da zata sheda ta wajen aika mata da sakon. Daga nan, sai kuma ta kara binciko cikin wancan wayar, don tabbatar da dacewa da wannan alama da ta lika mata. A ka’ida, dukkan wayar salula ko kayan fasahar sadarwan da take iya saduwa da wata ta wayar iska, na dauke ne da suna da ke cikin rukunin lambobi, wanda ta kebanta dasu. To idan wayar ka ta nemo sunan wannan waya da take son saduwa da ita, ta tabbatar da sunan ta, sai ta bata suna na musamman, sannan sai ta nemo kogo (Port) mafi sauki da zata iya aikawa da sakon, ba tare da mishkila ba. Da zaran ta nemo, sai ta fara Barbara, don sheida ma wancan wayar salula, cewa ‘gani nan tafe’. Idan aka amsa mata, sai ta fara aikawa, kai tsaye. Idan ta gama aikawa, sai ta rufe wannan hanya, tare da yanayin sadarwan. Ita kuma wacce ake barbara, da zaran sakon neman alfarma ya zo mata, sai ta taimaka wajen nemo ka’idar da za ta yi wannan aiki na karban sako. In ta nemo, sai kuma ta zabi kogon (Port) da zai karbi wannan sako, don shigar mata. Da zaran ta gama wannan aiki, sai ta fara sauraron sakon. Da zaran an turo, sai ta karba, kai tsaye. Idan sakon ya shigo kogon da aka tanada masa kafin zuwa, sai ita wannan waya da ta karba, ta rufe kofofin da ta bude da farko, don cika sadarwa. Duk wannan na faruwa ne lokacin da bai wuce dakiku ashirin ba. Illa kawai aikawa da sakon ne ya danganta da yawan mizanin sakon ; idan mai yawa ne, zai dan dau lokaci. Idan kuma kadan ne, nan da nan sai a gama. Wannan tsari na aikawa, a yayin da ake aikawa din, shi ake kira Pairing, ko kuma Point to Point Communication (ko P2P, a lafazin ilimin aikawa da sako ta zamani).

Kammalawa

A karshe, za mu dakata a nan, kuma da fatan an gamsu da wannan takaitaccen bayani mai rikitarwa. Idan Allah Ya kai mu mako mai zuwa, zamu kawo bayani makamancin wannan dangane da fasahar sadarwa ta Infra-Red, wacce ta gabaci zuwan Bluetooth. Na samu sakonnin tambayoyi kan alakar da ke tsakanin Bluetooth da Infra-Red, duk mu yi hakuri. Bayanai na nan tafe. Idan akwai neman Karin bayani, sai a rubuto ta 08034592444, ko kuma a aiko sakon Imel ta fasaha2007@yahoo.com. Haka ma ana iya ziyartan Mudawwanar da ke dauke da dukkan kasidun da ke bayyana a wannan shafi, a http://fasahar-intanet.blogspot.com. Ina mika sakon gaisuwa ta ga masu karatu, musamman masu aiko sakonni ta text ko Imel ko kuma bugo waya. A dai ci gaba da kasancewa tare da mu.